ΚΩΣΤΑΣ ΦΕΡΡΗΣ
ΣΚΗΝΟΘΕΤΕΣ
Ο ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ ΩΣ ΒΙΩΜΑ
Κώστας Φέρρης: γράφει ο Γιάννης Φραγκούλης
Table Of Content
Είναι πολύ δύσκολο να βρεις έναν σκηνοθέτη που να έχει παιδεία, επεκτεινόμενη πέραν του κινηματογράφου, που να έχει κάνει ταινίες, αναφερόμενες σε περισσότερα από δύο κινηματογραφικά είδη, που να έχει ασχοληθεί με επιτυχία σε τομείς πέραν του κινηματογράφου. Αυτός, για εμένα, είναι ο Κώστας Φέρρης. Είχα την τύχη να επιλεγώ στο να γράψω ένα βιβλίο που ήταν προσωπογραφία -ή εργοβιογραφία αν θέλετε- για αυτόν τον πολυπράγμονα Έλληνα δημιουργό.
Κώστας Φέρρης: Το ρεμπέτικο
Η φιλία με τον Κώστα Φέρρη είναι, για εμένα, ένα πολύτιμο δώρο. Είχα δει, πριν πάρα πολλά χρόνια, την ταινία μικρού μήκους που είχε κάνει για το ρεμπέτικο. Ήταν κοντά στον Μάρκο Βαμβακάρη, μελετητής του ρεμπέτικου, όχι όμως «φρικαρισμένος με το ρεμπέτικο», όπως λέει ο ίδιος. Πιστεύω ότι αυτή η ενασχόλησή του ήταν μια μορφή αντίστασης στη χούντα.
Ήταν η χρονιά που τον «ανακάλυψε» ο Ζαν-Μαρί Πολέτ και τον φυγάδευσε, με το πρόσχημα ότι ήταν βοηθός του, στη Γαλλία. Ο Πολέτ τότε γυρνούσε μια ταινία για τον ναό του Επίκουρου, στα όρια Ηλίας και Μεσσηνίας, στις Βάσσες, η ταινία είχε τίτλο αυτό το τοπωνύμιο. Έτσι για τον Κώστα Φέρρη άρχισε μια δεύτερη λαμπρή περίοδος ενασχόλησης με τον κινηματογράφο.
Κώστας Φέρρης: Ο πειραματισμός
Το 1974 θα γυρίσει μια τηλεταινία, τη «Φόνισσα». Ας προσέξουμε λίγο: οι τηλεταινίες, τότε, ή μίνι τηλεοπτικές σειρές, ήταν γυρισμένες με κινηματογραφικό τρόπο. Στο σενάριο είναι ο σκηνοθέτης και ο Δήμος Θέος, σκηνοθέτης και ασχολούμενος με το σενάριο και τη θεωρία του κινηματογράφου, όπως ο Φέρρης. Ιδέα του Θέου ήταν να μπερδέψουν τους χρόνους και τις καταστάσεις, έτσι θα απέδιδαν με τον πιο «αληθοφανή» τρόπο την παράνοια της Φραγκογιαννούς.
Το 1975 θα κάνει μια ταινία που «μπερδεύεται» το θέατρο Νο με την ηλεκτρονική κινηματογραφική τεχνική για να αποδοθεί η ψυχοτροπική εμπειρία. Ήταν η ταινία «Προμηθέας σε δεύτερο πρόσωπο». Το 1989 θα σκηνοθετήσει την ταινία «Oh Babylon», μια ταινία που ακουμπάει στις Βάκχες του Ευριπίδη όσο πρέπει, εικονογραφεί τον Balthus και τον Εμπειρίκο όσο του επιτρέπεται, ακούει τον Χατζιδάκι μέσα από την μεταλλαγμένη ρέγγε της Θέσιας Παναγιώτου. Ένας όμορφος πειραματισμός στον κινηματογράφο.
Κώστας Φέρρης: Το ρεμπέτικο (ξανά)
Το 1983 θα κάνει το «Ρεμπέτικο». Μια ταινία ορόσημο στον ελληνικό και παγκόσμιο κινηματογράφο. Νομίζω ότι δεν υπάρχει ταινία που είναι πιο επιδραστική, τουλάχιστον στον ελληνικό κινηματογραφικό χώρο: ταινία, μουσικοθεατρική παράσταση, ροκ όπερα, προβολές σε πολλές χώρες, προβολές στην τηλεόραση, συζητήσεις…
Είναι μια ταινία που δεν μιλά για το ρεμπέτικο, μόνο, αλλά για την ελληνική κοινωνία, εκείνης της εποχής, με αφορμή το ρεμπέτικο. Πολλές είναι οι σκηνές -όπως και η μουσική του Σταύρου Ξαρχάκου- που μας σημάδεψαν. Χαρακτηριστική ήταν, κατά την άποψή μου, η σκηνή που η Μαρίκα θυμάται τον φόνο της μάνας της και τραγουδά, όταν λέει ότι δεν μπορεί να τραγουδήσει, κρατώντας άφωνο όλο το μαγαζί. Είναι ο πόνος, το τραύμα του παιδιού και ο σκληρός πυρήνας, νομίζω, της ταινίας.
Κώστας Φέρρης: Ο δάσκαλος
Ως προσωπικό βίωμα θα κρατήσω την ομιλία του Κώστα Φέρρη σε ειδική προβολή που διοργάνωσε η Πανελλήνια Ένωση Κριτικών Κινηματογράφου (ΠΕΚΚ). Όταν η Ελλάδα έπαιζε για το ευρωπαϊκό πρωτάθλημα ποδοσφαίρου, στην Πορτογαλία, εγώ, ως πρόεδρος της ΠΕΚΚ -και άμπαλος- διοργανώσαμε ένα αφιέρωμα στον κλασικό ευρωπαϊκό κινηματογράφο. Κάθε μέρα και μια προσωπικότητα του κινηματογράγου έκανε μια ομιλία πριν την ταινία.
Ανάμεσα σε αυτούς ήταν ο Κώστας Φέρρης. Μίλησε, με την ευκαιρία του καλωσορίσματος των νέων μελών της ΠΕΚΚ. Μετά το σούσι και το σάκε, προσφορά, σε χλιαρή θερμοκρασία από την Πρεσβεία της Ιαπωνίας, ήρθε η ομιλία του Φέρρη. Νομίζω δεν υπήρξε κριτικός κινηματογράφου και θεατής που δεν μαγεύτηκε με την εκφορά του λόγου του που ήταν ένα μίγμα βιωμάτων, φιλοσοφικών αναζητήσεων και θεωρητικής έρευνας στον κινηματογράφο.
Τον ευχαριστούμε για όσα μας έχει δώσει στην ενασχόλησή μας με τον κινηματογράφο, προτρέποντάς μας να ασχοληθούμε πιο εμπεριστατωμένα με την Έβδομη Τέχνη.
