ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ
ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ
ΤΟ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ
Υπουργείο Πολιτισμού: γράφει ο Γιάννης Φραγκούλης
Table Of Content
- ΤΟ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ
- Υπουργείο Πολιτισμού: Ο κινηματογράφος
- Υπουργείο Πολιτισμού: Οι κριτικοί
- Υπουργείο Πολιτισμού: Η διόρθωση που δεν έγινε
- Υπουργείο Πολιτισμού: Η απάντηση που δεν ήρθε
- Υπουργείο Πολιτισμού: Η πρόσκληση που δεν ήρθε
- Υπουργείο Πολιτισμού: Η αδιαφορία
- Υπουργείο Πολιτισμού: Ο επίλογος
Η αφορμή για αυτές τις σκέψεις είναι το νομοσχέδιο που ήρθε σε διαβούλευση, σχετικά με τον κινηματογράφο, από το υπουργείο Πολιτισμού, την Λίνα Μενδώνη. Οι αντιδράσεις ήταν πολλές, οι ανακοινώσεις των σωματείων, αλλά έλειπαν οι έντονες αντιπαραθέσεις που θα αναδείκνυαν το παράλογο της διαδικασίας. Ή μάλλον, για να είμαστε δίκαιοι, τέτοιες αντιπαραθέσεις ήταν λίγες.
Υπουργείο Πολιτισμού: Ο κινηματογράφος
Θα ασχοληθούμε με τον κινηματογράφο και θα ξεκινήσουμε με τον τομέα της κριτικής. Το πόσο εκτιμά το υπουργείο το σωματείο των κριτικών, την Πανελλήνια Ένωση Κριτικών Κινηματογράφου (Π.Ε.Κ.Κ.) το έχει δείξει πολλές φορές. Η αντιμετώπιση των στελεχών του, συμπεριλαμβανομένου της υπουργού και του υφυπουργού, για θέματα σύγχρονου πολιτισμού, Ιάσωνα Φωτήλα, είναι το λιγότερο εχθρική. Η Λίνα Μενδώνη, ως υπουργός, απλά δεν φαίνεται να αναγνωρίζει τους κριτικούς κινηματογράφου ως ισότιμους συνομιλητές, αλλά σαν μια περιθωριακή κάστα που δεν υπάρχει λόγος να μπει στον κύκλο των συνομιλητών!
Δυστυχώς ξεχνούν οι διευθύνοντες το εν λόγω υπουργείο ότι τα δύο μεγάλα Φεστιβάλ, τα πρώην θεσμικά, της Θεσσαλονίκης και της Δράμας, στήθηκαν με την εργασία αξιόλογων μελών της Π.Ε.Κ.Κ., όπως ο Αλέξης Δερμεντζόγλου, ο Αντρέας Τύρος, ο Θανάσης Ρεντζής, ο Μιχάλης Δημόπουλος και τώρα ο Ορέστης Ανδρεαδάκης. Αν λοιπόν μια ταινία διεκδικεί βήμα παρουσίασης σε ένα φεστιβάλ και θέλει να πάει ή στη Δράμα ή στη Θεσσαλονίκη, αυτό το βρίσκει αφού η δουλειά ενός κριτικού έστησε αυτό το Φεστιβάλ που είναι απαραίτητη προϋπόθεση για να προωθηθεί μια ελληνική ταινία στον ελληνικό και διεθνή χώρο.
Υπουργείο Πολιτισμού: Οι κριτικοί
Το κλίμα συνεργασίας του υπουργείου με τους κριτικούς δεν είναι παρά εχθρικό, από τη μεριά του υπουργείου. Το γιατί δεν το ξέρουμε, αλλά και η υπουργός, Λίνα Μενδώνη, και ο υφυπουργός, Ιάσωνας Φωτήλας, δεν έχουν μπει στον κόπο να μας το εξηγήσουν. Ας δούμε, όμως, τι αναφέρει η Π.Ε.Κ.Κ. σε πρόσφατη ανακοίνωσή της.
«Ένα χρόνο πριν, στις 25 Ιουλίου 2025, η Πανελλήνια Ένωση Κριτικών Κινηματογράφου απευθύνθηκε στους καθ’ ύλη αρμοδίους του υπουργείου Πολιτισμού. Ήταν στην επικαιρότητα η σύνθεση της επιτροπής που θα αναλάμβανε να κρίνει ποια ελληνική ταινία θα προταθεί για τα βραβεία της Αμερικανικής Ακαδημίας Κινηματογράφου. Σ’ αυτήν την επιτροπή των κρινόντων, παραδόξως δεν προβλεπόταν η συμμετοχή των Ελλήνων κριτικών, δια του Σωματείου που τους εκπροσωπεί, δηλαδή της Π.Ε.Κ.Κ.
Το περιεχόμενο της επιστολής που εστάλη στα γραφεία τόσο της υπουργού όσο και του υφυπουργού Πολιτισμού με αρμοδιότητα στα θέματα σύγχρονου πολιτισμού ήταν το παρακάτω: «Διαβάζοντας στο Φ.Ε.Κ. 3615/10.07.2025 τη σύνθεση της Επιτροπής για τη διαδικασία επιλογής της ελληνικής ταινίας στα βραβεία Όσκαρ, διαπιστώνουμε την παντός τύπου θεσμική εκπροσώπηση, με ουσιαστικά μόνο αποκλεισμένο το σωματείο της Πανελλήνιας Ένωσης Κριτικών Κινηματογράφου (Π.Ε.Κ.Κ.). Σε μια τέτοια περίπτωση, η απορία για τον αποκλεισμό με δύο τρόπους μπορεί να λυθεί: είτε πρόκειται για μια γενικευμένη εξορία του κριτικού λόγου από τις κινηματογραφικές δραστηριότητες -φαινόμενο, έτσι κι αλλιώς, της διαδικτυακής εποχής- είτε για στοχευμένη επίθεση εναντίον του σωματείου μας.
Υπουργείο Πολιτισμού: Η διόρθωση που δεν έγινε
Καμία από τις δύο περιπτώσεις δεν περιποιεί τιμή για το υπουργείο και την προσπάθειά του να αναπτύξει και να δώσει ισχύ στον λόγο γύρω από τον κινηματογράφο. Άλλωστε, αυτός είναι που διαθέτει ιδιαίτερη βαρύτητα σε μια τέτοιου είδους κρίση για την ταινία η οποία θα εκπροσωπήσει την Ελλάδα στα Όσκαρ. Με δεδομένο ότι η ως τώρα συνεργασία μας με το υπουργείο υπήρξε αγαστή, και αδυνατώντας να κατανοήσουμε την παράλειψη, θα παρακαλούσαμε για διόρθωσή της.
Είναι ο μόνος τρόπος να αποδειχθεί και εμπράκτως ότι ο κινηματογράφος ανήκει ακόμη στον χώρο των τεχνών και όχι της στενής και στεγνής οικονομίας, όπως συνέβαινε προ κάποιων δεκαετιών, που μόνο «κερδοφόρες» δεν ήταν για την εγχώρια κινηματογραφία».
Υπουργείο Πολιτισμού: Η απάντηση που δεν ήρθε
Πέρασε ένα έτος, στη διάρκεια του οποίου δεν λάβαμε ποτέ καμία απάντηση για την παράλειψη ως προς την συμμετοχή της Π.Ε.Κ.Κ. Την ίδια περίοδο πληροφορηθήκαμε την ανάληψη από την Ελλάδα του καθεστώτος της τιμώμενης χώρας στην αγορά του πιο προβεβλημένου Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου, δηλαδή αυτού των Καννών (στην επέτειο των 80 χρόνων του μάλιστα) και την επίσης προφανώς μεγάλη επιτυχία της ανάληψης από την Αθήνα της διοργάνωσης των Ευρωπαϊκών Βραβείων Κινηματογράφου, με προβλεπόμενη απονομή τους στις 16 Ιανουαρίου του 2027.
Γνωρίζοντας τη μεγάλη συμβολή του διακεκριμένου σκηνοθέτη Σπύρου Ταραβήρα στην όλη προσπάθεια, καθώς υπήρξε άλλωστε ο εμπνευστής της, αναζητήσαμε μάταια το όνομά του στη διανεμόμενη δεξιά κι αριστερά είδηση. Μάταια. Όπως οι κριτικοί δεν κλήθηκαν να κρίνουν για τα Όσκαρ, έτσι και ο έχων την ιδέα για τη φιλοξενία των Ευρωπαϊκών Βραβείων, ο οποίος ασχολήθηκε με το συγκεκριμένο ζήτημα επί μακρόν, απουσιάζει επιδεικτικά από κάθε αναφορά για την εκδήλωση του Ιανουαρίου. Έχει παραλειφθεί λοιπόν κι αυτός.
Υπουργείο Πολιτισμού: Η πρόσκληση που δεν ήρθε
Τις τελευταίες μέρες ξεκίνησε, αλλά και τελείωσε, η διαβούλευση του Υπουργείου Πολιτισμού, με θεματική που αφορούσε και στην «εφαρμογή του εθνικού σχεδίου δράσης με σκοπό την ανάπτυξη του Οπτικοακουστικού Δημιουργικού Τομέα». Η Πανελλήνια Ένωση Κριτικών Κινηματογράφου δεν προσκλήθηκε ούτε εδώ.
Σημεία των καιρών; Τα γεγονότα δεν επιδέχονται αμφισβήτηση. Όσοι εργάζονται για κάποιο σκοπό, όσοι επιτελούν ουσιαστικά λειτούργημα (γιατί στην εποχή μας η κριτική κινηματογράφου πολύ απέχει από ένα «κανονικό» επάγγελμα) τίθενται εκτός των θεωρούμενων ως μεγάλων διαδικασιών. Η πρόσφατη ανανέωση για το 2026 της απουσίας εκπροσώπου μας στην οσκαρική επιτροπή ήρθε να μας το υπενθυμίσει. Δεν είναι καιρός να διορθωθούν κάποια πράγματα; Ρητορικό το ερώτημα, αλλά ας περιμένουμε και μια απάντηση…»
Υπουργείο Πολιτισμού: Η αδιαφορία
Είναι τόσο σημαντική η αδιαφορία του υπουργείου όσον αφορά το σωματείο των κριτικών κινηματογράφου, θα ρωτήσει κάποιος. Αμέσως θα έρθει μια εύκολη απάντηση εν είδη ερώτησης: Και γιατί να έχουμε ανάγκη τους κριτικούς; Αυτός ο «κάποιος» που θα ακουγόταν ως αφελής και αδαής σε θέματα πολιτισμού είναι δυστυχώς τα ανώτατα στελέχη του υπουργείο, συμπεριλαμβανομένης και της υπουργού, Λίνας Μενδώνη.
Να υπενθυμίσουμε δύο πράγματα: αν κάποιος μπορεί να μιλήσει για τον κινηματογράφο χωρίς να έχει συντεχνιακά κριτήρια, αυτοί είναι οι κριτικοί. Η πορεία του ελληνικού κινηματογράφου δεν επηρεάζει τόσο την εργασία τους. Ο λόγος τους, που έχει εκφρασθεί πολλές φορές, σε φεστιβάλ ή αλλού, προσπαθεί να αναλύσει τόσο τις ταινίες όσο και τις περιρρέουσες συνθήκες της κινηματογραφικής παραγωγής, εκφράζοντας μια πολιτική άποψη που βοηθά στην υγιή ανάπτυξη του ελληνικού κινηματογράφου.
Υπουργείο Πολιτισμού: Ο επίλογος
Είδαμε τη συμπεριφορά του Ιάσωνα Φωτήλα, στο Φεστιβάλ Δράμας και στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Δύο θέματα θα μπορούσαμε να παρατηρήσουμε: Το πρώτο είναι ότι ο άνθρωπος δεν έχει παρά μια επιφανειακή ιδέα για τον κινηματογράφο, ο οποίος είναι ο τομέας του. Το δεύτερο είναι ότι θεωρεί ότι ο κινηματογραφικός χώρος είναι το τσιφλίκι του και μπορεί και πρέπει να κάνει ότι θέλει, οι δε κινηματογραφιστές θα πρέπει να τον προσκυνούν. Λογικές απαράδεκτες για τον 21ο αιώνα.
Για το θέμα των Ευρωπαϊκών Βραβείων θα επανέλθουμε. Θα μείνουμε όμως στη «λογική» της υπουργού και του υφυπουργού που θέλει τους Έλληνες κριτικούς απέναντί τους και όχι συνεργάτες, όπως είναι το σωστό και όπως ισχύει σε άλλες χώρες που θέλουν να αναπτυχθεί ο κινηματογράφος τους. Στην Ελλάδα, δυστυχώς, ο κινηματογράφος αντιμετωπίζεται, από το υπουργείο, ως ένας ακόμα τομέας εξάσκησης εξουσίας και ανάληψης οικονομικών οφελών από ολίγους και εκλεκτούς. Θα επανέλθουμε και για αυτό το θέμα.
