ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ

ΕΘΝΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟ

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ

49ο Φεστιβάλ Δράμας ελληνικές ταινίες: γράφει ο Γιάννης Φραγκούλης

Έχοντας δει όλες τις ελληνικές ταινίες στο 49ο Φεστιβάλ Δράμας, στο Εθνικό Διαγωνιστικό Τμήμα, μπορούμε να κάνουμε έναν απολογισμό για αυτό. Να δούμε το επίπεδο των ταινιών, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, τις αδυναμίες τους. Να διακρίνουμε την κινηματογραφική παραγωγή, στην ταινία μικρού μήκους, όπως παρουσιάζεται στο Φεστιβάλ Δράμας που, όπως έχουμε πει, είναι η βιτρίνα της ελληνικής κινηματογραφικής παραγωγής, όπου εγγράφονται οι τάσεις που υπάρχουν και θα εμφανιστούν και στις ταινίες μεγάλου μήκους.

49ο Φεστιβάλ Δράμας ελληνικές ταινίες: Το επίπεδο

Σε γενικές γραμμές το επίπεδο των ελληνικών ταινιών, στο Εθνικό Διαγωνιστικό Τμήμα ήταν σχετικά χαμηλότερο απ’ότι την περασμένη χρονιά. Όμως υπήρχε ένα επίπεδο που κρατούσε την ελάχιστη ποιότητα. Με άλλα λόγια, δεν είχαμε ταινίες που θα προκαλούσαν δυσφορία στο να τις δούμε. Το 49ο Φεστιβάλ Δράμας μας έδωσε ταινίες που είχαν ένα αξιοπρεπές περιεχόμενο, μιλούσαν για την ελληνική κοινωνία, για τα διαφορετικά θέματα που την προβληματίζουν.

Αυτό που διακρίναμε είναι οι θεματικές που κυριάρχησαν στις ταινίες του διαγωνιστικού τμήματος. Η περιθωριοποίηση των ανθρώπων, οι εργασιακές σχέσεις, η βία όπως εγγράφεται στην κοινωνία ήταν τα θέματα που απασχόλησαν τους κινηματογραφιστές για να γράψουν τα σενάριά τους, να κάνουν τις ταινίες τους. Αυτά είναι τα σημεία από τα οποία ξεκίνησε ο λόγος τους. Μένει να δούμε την ανάπτυξή του, αυτό που θα είναι το σενάριο, και, ακολούθως, την οπτική γραφή του, τη σκηνοθεσία.

49ο Φεστιβάλ Δράμας ελληνικές ταινίες: Οι εργασιακές σχέσεις

Είναι λογικό να απασχολούν οι σχέσεις εργασίας τους δημιουργούς των ταινιών. Μία από τις ταινίες που επιλέξαμε για να κρατήσουμε στις «αποσκευές» μας, η «Free Eliza (Notes on an anatomical imperfection)», της Αλεξάνδρας Ματθαίου, αναφέρεται στις καταπιεστικές σχέσεις που υπάρχουν σε ένα ξενοδοχείο στην Κύπρο. Η Ελίζα νοιώθει άσχημα, δεν της επιτρέπεται να το δείξει, αυτό απαιτεί η δουλειά της. Έχει πολύ ενδιαφέρον ο τρόπος που η σκηνοθέτρια κινηματογραφεί. Έχουμε αναφερθεί για αυτή την ταινία στο σημείωμά μας, μένει να πούμε ότι η αισθητική της ταινίας είναι αρκετά καλή.

Η άλλη ταινία, «Shift», της Ιωάννας Σκυλογιάννη, αναφέρεται στο ίδιο θέμα, αλλά σε ένα κατάστημα εστίασης. Ο τρόπος κινηματογράφησης είναι τέτοιος που δείχνει βιωματικά την πίεση και, κατ’εξακολούθηση, την καταπίεση.  Στην ταινία «All the love in my body», της Κάρμεν Μπάλτσαρ, οι συνθήκες εργασίας ταυτίζονται με τον τρόπο ζωής και δείχνει, με πολύ απλό τρόπο, τον ρατσισμό που υπάρχει στην ελληνική κοινωνία, φτάνει όμως στην αφέλεια. Η ταινία του Ερμόλαου Φωτίου, «Ο πακετάς», βάζει τις εργασιακές σχέσεις, την ανάγκη για γρήγορο πλουτισμό, τις εγκληματικές δράσεις, όλα αυτά αναμιγμένα σαν σε ένα μίγμα που δεν ομογενοποιείται.

49ο Φεστιβάλ Δράμας ελληνικές ταινίες: Ο αποκλεισμός

Ο άνθρωπος βρίσκεται στο περιθώριο της κοινωνίας. Αυτή η κατάσταση απασχόλησε πολλές ταινίες, άλλες με όμορφο τρόπο, άλλες πιο αδέξια. Η ταινία του Μιχάλη Κίμωνα, «The great organ», είδε εύστοχα τον αποκλεισμό των ανθρώπων με ειδικές ανάγκες, αλλά, το κυριότερο είναι, πως αυτοί μπορούν να δομήσουν τον δικό τους κόσμο και να βρουν εκεί την απόλαυση. Δεν μπορούμε να πούμε το ίδιο για τους «Αδέσποτους», της Αναστασίας Γκίβαλου, αφού εδώ οι ταμπέλες στον άνθρωπο πέφτουν και αυτό δεν δημιουργεί κάποιο πρόβλημα στον ψυχισμό του, κάτι που είναι παράλογο.

Η ταινία της Ιωάννας Διγενάκη, «Η έρημος», αφηγείται την αλλοτρίωση του ανθρώπου, στο περιθώριο της κοινωνίας όπου ζουν κάποια άτομα, όπου ο έρωτας απλά απουσιάζει. Η γυναίκα, στην οποία αναφέρεται, περιθωριοποιείται μόνη της, βρίσκεται στη έρημό της, για να βρει τον εαυτό της. Ο Θάνος Τοκάκης, με την ταινία «Το κατά του Αλέκτορος», προσπαθεί να κάνει μια σάτιρα που να αφορά στη σύγχρονη ελληνική κοινωνία, αλλά τα βέλη του δεν είναι εύστοχα αφού δεν καταφέρνει να αναδομήσει το σατιρικό του κείμενο.

49ο Φεστιβάλ Δράμας ελληνικές ταινίες: Το πολιτικό κείμενο

Η πολιτική επανέρχεται με διαφορετικά κείμενα. Η εμπορευματοποίηση της τέχνης ή ο αποκλεισμός της, στην ταινία «Art is missing», του Τζώρτζ Κόντου, σε ένα ανιμέισιον που φαίνεται ότι ακολουθεί μια οδό αλλά διστάζει. Η κακοποίηση της γυναίκας στην εργασία, στην ταινία «Αρκάνσας», του Γιάννη Καρπούζη, σκιαγραφείται στο φόντο της νυχτερινής διασκέδασης, σε μια διαφορετική κακοποιητική εικόνα. Ο προβληματισμός του Σπύρου Χαραλάμπους, στην ταινία «Γιασεμί και ρόδο», έχει πιο ενδιαφέρον, αυτό εστιάζει στο τραύμα των μανάδων, Ελληνοκύπρια και Τουρκοκύπρια, που δεν μπορεί να σβήσει, αντίθετα αφορμίζεται με τις αυταρχικές συμπεριφορές των οικείων τους.

Η «Μεγάλη Παρασκευή», της Λουκίας Τζωρτζοπούλου, είναι ένα ανιμέισιον που εικονογραφεί το παιδικό τραύμα όταν ένα παιδί είναι μάρτυρας φασιστικής συμπεριφοράς και εκτέλεσης ενός κρατούμενου στην κατοχή. Όμως η ταινία του Διαμαντή Αναστασιάδη, «Μια μικρή ιστορία αντίστασης. Ιουλία Μπίμπα», είχε ενδιαφέρον στην σύντομη περιγραφή της σπουδαιότερης αντιστασιακής πράξης στην Ευρώπη. Με σύντομες «πινελιές» ο σκηνοθέτης φτιάχνει ένα ταμπλό βιβάν της αντίστασης, του ηρωισμού που είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής ενός αριστερού και τη σπουδαιότητα αυτής της πράξης.

49ο Φεστιβάλ Δράμας ελληνικές ταινίες: Ο πατέρας

Ας δούμε τον πατέρα ως πατριαρχική περσόνα, ως ένα αρχέτυπο, αυτό απασχόλησε με διαφορετικό τρόπο αρκετές ταινίες. Η ταινία της Αλεξάνδρας Ντεληθέου, «Holterline», εστιάζει στη σχέση κόρης και πατέρα, δείχνει περισσότερο τα στοιχεία που αφήνουν ψυχοσωματικά ίχνη στη ζωή της πρώτης, όταν θα βιώσει τον θάνατό του. Ο Ζακ Σιμχά προσπαθεί στην ταινία «Multi family garage sale» να δείξει την ηχηρή απουσία του πατέρα χωρίς ιδιαίτερη επιτυχία. Αντίθετα στη «Sisters», η Μαριάννα Μποζαντζόγλου προσπαθεί και καταφέρνει να δείξει την απουσία του πατέρα, όταν αυτός είναι στο νοσοκομείο μετά από ένα ατύχημα, με πολύ γόνιμο τρόπο, με μικρές αφηγηματικές κινήσεις, όπου το περιεχόμενο υψώνεται και αναδεικνύεται στο τέλος, αφήνοντας ανοιχτή την τελική εικόνα.

Ο πατέρας είναι κακοποιητικός, ίσως χωρίς να το θέλει, σίγουρα όμως παρασύρεται από τα συναισθήματά του, λειτουργώντας, τελικά, πολύ κακοποιητικά στον γιό του που τον παρατάει, έτσι η ταινία της Αφροδίτης Ταυρή, «Ορίζοντας» προκαλεί το ενδιαφέρον, αλλά μέχρι εκεί.

49ο Φεστιβάλ Δράμας ελληνικές ταινίες: Ειδικές ικανότητες και απώλεια

Μια ταινία που έμεινε για τον γλυκό τρόπο που προσεγγίζει τα άτομα με κάποια αναπηρία, «Wheel to live», της Βίκυς Αναστασιάδου, μας δείχνει τις συμπεριφορές που ένας άνθρωπος, με δυσκολίες κίνησης, μπορεί να αντιμετωπίσει. Πολύ όμορφος τρόπος που δομείται το σενάριο, αλλά δεν φτάνει σε ένα αφηγηματικό επίπεδο που θα οριοθετηθούν κάποιες συμπεριφορές. Κάτι παρόμοιο συμβαίνει και στις «Επιφάνειες», της Μελίνα Λουκανίδου, όπου οι ανησυχίες μιας γυναίκας δημιουργούν ένταση στον φίλο της, δεν φτάνουμε στο σημείο να καταλάβουμε τα «γιατί» και το κείμενο μένει ανολοκλήρωτο.

Αντίθετα, η «Αμάραντη», της Ανθής Δαουτάκη, προσδιορίζει με ακρίβεια το θέμα της. Η σχέση μητέρας και κόρης έχει κάποιες εντάσεις, οι οποίες αφήνουν ίχνη, τραυματικές καταστάσεις που θα εμφανιστούν μετά τον θάνατο της μητέρας. Η διαδικασία του προσδιορισμού αυτών των τραυματικών διαδικασιών θα φέρει την κάθαρση στην κόρη, με έναν τρόπο που θυμίζει αναγεννησιακές αφηγήσεις. Με υψηλή αισθητική και άψογη αφήγηση, η ιστορία μιλά για τον Άνθρωπο, με σεβασμό στον ψυχικό του κόσμο, ορίζοντας κάποια σημεία που μπορεί να έρθει σε επαφή ο ψυχισμός του θεατή με αυτόν της νεαρής γυναίκας. Αυτή είναι η δεύτερη ταινία που ξεχώρισα από αυτό το διαγωνιστικό τμήμα.

49ο Φεστιβάλ Δράμας ελληνικές ταινίες: Επίλογος

Θα μπορούσαμε να συνοψίσουμε κάπως έτσι τη εικόνα του Εθνικού Διαγωνιστικού Τμήματος στο 49ο Φεστιβάλ Δράμας: Πτώση της συνισταμένης ποιότητας των ταινιών, όμως αυτή δεν έπεφτε πολύ χαμηλά, για να φτάσουμε στο σημείο να μιλήσουμε για μια κακή χρονιά.

Οι προβληματισμοί που εμφανίζονται στις ταινίες δεν είναι πολύ διαφορετικοί με αυτούς που θα δούμε στην κοινωνία στην οποία ζούμε. Αυτό σημαίνει ότι οι σκηνοθέτες δέχονται στοιχεία από το κοινωνικό και πολιτικό περιβάλλον, τα επεξεργάζονται, ο καθένας με διαφορετικό τρόπο. Φτιάχνουν έτσι μια εικόνα που δεν είναι πολύ ξένη ως προς αυτή που παρατηρούμε αν προσέξουμε το ελληνικό κοινωνικό τοπίο.

Η αισθητική των ταινιών είναι ικανοποιητική στις περισσότερες ταινίες, η φωτογραφία, τα σκηνικά και τα κοστούμια. Άρα έχουμε φτάσει, ως εθνική παραγωγή, σε ένα σημείο που δεν ψάχνουμε να βρούμε τα λάθη γιατί αυτά δεν είναι κραυγαλέα. Βλέπουμε λοιπόν ότι δεν υπάρχουν μια ή δύο κυρίαρχες τάσεις ανάπτυξης της εθνικής κινηματογραφίας, άρα δεν περιμένουμε κάτι το καινούργιο στις ταινίες μεγάλου μήκους. Αντίθετα, οι προβληματισμοί που παρατηρούμε στις ταινίες μεγάλου μήκους υπάρχουν και στις μικρού μήκους, μόνο που σε αυτές είναι πιο συγκεκριμένοι και αναφέρονται με πιο στιβαρό λόγο.

Άρα το 49ο Φεστιβάλ Δράμας μας έδωσε μια ικανοποιητική γενική εικόνα στο Εθνικό Διαγωνιστικό Τμήμα. Απουσίαζε όμως αυτό το στοιχείο της αναζήτησης και της πρωτοπορίας που είναι απαραίτητο για να αναπτυχθεί η εθνική κινηματογραφία, κάτι που το βρήκαμε μόνο σε μία ταινία, στην «Αμάραντη».

49ο Φεστιβάλ Δράμας

Φεστιβάλ Δράμας

Η άποψη της ΠΕΚΚ