49ο ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΔΡΑΜΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΤΑΙΝΙΕΣ
ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ
ΜΙΑ ΣΤΙΓΜΗ
49ο Φεστιβάλ Δράμας ελληνικές ταινίες: γράφει ο Γιάννης Φραγκούλης
Table Of Content
Έχουμε σχεδόν συμπληρώσει την εικόνα του Ελληνικού Διαγωνιστικού Τμήματος. Αυτό το «σχεδόν» ολοκληρώνεται με την αναφορά σε δύο ταινίες -«Free Eliza, notes on an anatomical imperfection» και «Αμάραντη»- που θεωρώ ότι ξεπερνούν τα όρια του κινηματογράφου, έτσι όπως τα θεωρεί η κλασική αναφορά στο τι είναι κινηματογράφος και πως αυτός διαχωρίζεται από τις άλλες τέχνες. Ας το πούμε ξεκάθαρα, αυτός ο διαχωρισμός γίνεται όλο και πιο δυσδιόρατος, όσο η θεωρία της αφήγησης αναπτύσσεται. Ας αναφερθούμε στις ταινίες που, κατά την άποψή μου, ξεχώρισαν σε αυτό το τμήμα.
49ο Φεστιβάλ Δράμας ελληνικές ταινίες: Free Eliza
Η ταινία της Αλεξάνδρας Ματθαίου, «Free Eliza, notes on an anatomical imperfection» (2026), Ελλάδα-Γαλλία-Κύπρος, 20΄, αφηγείται την εργασιακή ζωή μιας υπαλλήλου ενός μεγάλου ξενοδοχείου στην Κύπρο [Για περισσότερες πληροφορίες για την ταινία δείτε εδώ]. Η Ελίζα κάνει λίγο απ’όλα: εμψυχωτής, στην εστίαση, στην καθαριότητα. Όλα τα κάνει τέλεια, αυτός είναι ο λόγος που δεν τη διώχνουν από την εργασία της. Ένα δεν μπορεί να κάνει, δεν τα καταφέρνει να χαμογελά. Αυτό το βλέπουμε από την πρώτη σκηνή, όταν βγαίνει η «οικογενειακή» φωτογραφία του ξενοδοχείου, όπου η Ελίζα δεν μπορεί να χαμογελάσει, αλλά «ευτυχώς έχουμε φώτοσοπ», λέει ο φωτογράφος. Γιατί όμως δεν μπορεί να χαμογελάσει;
Η σκηνοθέτρια -που έχει γράψει και το σενάριο- αναφέρεται εμμέσως πλην πολύ σαφώς στις συνθήκες εργασιακού μεσαίωνα που επικρατούν στον χώρο των ξενοδοχείων. Ο άνθρωπος θα πρέπει να είναι αρεστός, ευχάριστος, να μεταδίδει την ευτυχία στον πελάτη, έστω και αν τον έχει ξεζουμίσει η επιχείρηση. Μάλιστα, σε μια σκηνή, ένας που παίζει τένις απαιτεί ένα χαμόγελο και, αφού δεν το εισπράττει, την απειλεί. Παρόμοιο θέμα έχει η ταινία «Shift» που παρουσιάστηκε στο 49ο Φεστιβάλ Δράμας.
49ο Φεστιβάλ Δράμας ελληνικές ταινίες: Το κείμενο
Σε αυτή την ταινία έχουμε δύο κείμενα: το hypertext και αυτό που εκφέρουν τα πλάνα της. Αυτά τα δύο κείμενα εκφέρουν διαφορετικό νόημα. Το hypertext -που το εκφωνεί η φωνή off, η ίδια η Ελίζα- μας μιλά για αυτά που θέλει να κάνει και αυτά που απεχθάνεται. Έχουμε το ευκταίο και το απεχθές, ως τις δύο άκρες ενός διανύσματος όπου υπάρχει όλη η κοσμοθεωρία αυτής της γυναίκας. Το άλλο κείμενο είναι αυτό που γίνεται στην πραγματικότητα. Ανάμεσά τους υπάρχει ένα αφηγηματικό πεδίο που θα δώσει τροφή στο θεατή του 49ου Φεστιβάλ Δράμας να σχηματίσει τη δική του άποψη. Η ταινία, κατά συνέπεια, προτρέπει αυτόν που διαβάζει το κείμενό της να φτιάξει τη δική του ιστορία.
Καταλαβαίνουμε ότι υπάρχουν κάποιες βασικές θεωρίες. Αυτή της ψυχολογίας που θέλει τον θεατή ενεργό δημιουργό ενός κειμένου, με αφορμή ένα άλλο που έχει δει. Αυτή της φιλοσοφίας που, με τη διαλεκτική, βοηθά στη σύνθεση ενός κειμένου που θα είναι το τελικό για τον θεατή-αναγνώστη της ταινίας. Αυτή της σημαντικής που προσδιορίζει το σύμπαν ιστοριών, παραγόμενες από τον κάθε άνθρωπο, που δημιουργούν ένα γόνιμο διάλογο στο κοινωνικό πεδίο. Όταν η ταινία τελειώνει, αμέσως αρχίζει αυτή η διεργασία, αυστηρά προσωπική για τον κάθε άνθρωπο που δημιουργεί το πολύ γοητευτικό κοσμοσύμπαν της αφήγησης. Και αυτό μας ενθουσιάζει.
49ο Φεστιβάλ Δράμας ελληνικές ταινίες: Η μητέρα
Στην ταινία «Αμάραντη» (2026), Ελλάδα, 17΄, η Ανθή Δαουτάκη φτιάχνει μια ταινία που μιλά για την απώλεια και το βίωμά της [Για περισσότερες πληροφορίες για την ταινία δείτε εδώ]. Η Άννα ζει με τη μάνα της, μέχρι που αυτή φεύγει. Μόνη της πλέον έχει να παλέψει με τους δαίμονές της. Η λέξη «δαίμονας» εδώ θα πρέπει να γίνει αντιληπτή ως συνώνυμο του γνώστη. Η Άννα κάθε μέρα μαθαίνει. Κάθε μέρα καταλαβαίνει και σχηματίζει άποψη για τη μητέρα της. Κάθε μέρα βρίσκει κομμάτια του εαυτού της, τα βάζει το ένα δίπλα από το άλλο και αρχίζει να κατασκευάζει μια εικόνα. Αυτό το παζλ θα είναι αυτή η ίδια.
Στην ταινία του 49ου Φεστιβάλ Δράμας βλέπουμε τις δύο γυναίκες να συζούν και να έχουν τις καλές και τις άσχημες στιγμές τους. Την αγάπη και την απαξίωση, τη σύμπνοια και τον καυγά. Ο κοινός βίος είναι γεμάτος από στιγμές που φέρνουν απόλαυση και που πληγώνουν. Τι από αυτό θα μείνει όταν η Άννα θα είναι πλέον μόνη της; Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα θα είναι το αποτέλεσμα της ανάλυσης των δύο χαρακτήρων και της διάδρασής τους.
49ο Φεστιβάλ Δράμας ελληνικές ταινίες: Η κάθαρση
Για να γίνει αυτή η ανάλυση θα πρέπει η Άννα να δει τις συμπεριφορές ξεχωριστά και σε συνάφεια με τις άλλες που έχουν ήδη εκδηλωθεί. Όπως κάθε άνθρωπος, βλέπει τη ζωή της μέσα από αυτή τη σχέση, προσδιορίζει και επαναπροσδιορίζει τα σημεία του αξιακού της συστήματος. Θα πρέπει να αναλύσει τους δύο χαρακτήρες, να τους βάλει στο κοινωνικό και στο ψυχικό πεδίο, να λειτουργήσει ως ψυχολόγος, για να βρει που ακριβώς βρίσκεται η ίδια, ποιες είναι οι συσχετίσεις που δομούν τον δικό της ψυχικό κόσμο.
Αυτή η διαδικασία λειτουργεί καθαρκτικά. Ο νεκρός πλένεται από το υγρό της καθαρκτικής διαδικασίας και έρχεται η κάθαρση, στα έργα ζωγραφικής της «Δευτέρας παρουσίας», του Ιερώνυμου Μπος. Στην ταινία η κάθαρση έρχεται όταν το σώμα της Άννας «πλένεται», βγάζει τα υγρά της, αυτά ποτίζουν το κρεβάτι και τρέχουν στο πάτωμα, έχουν γίνει τόσο καθαρά που μπορεί να ποτίσει τα φυτά στο μπαλκόνι της. Η Άννα έχει βρει πλέον τον εαυτό της. Η ταινία μας δίνει τη σκυτάλη για να σκεφτούμε για τη δικιά μας καθαρκτική διαδικασία.
49ο Φεστιβάλ Δράμας ελληνικές ταινίες: Επίλογος
Τελειώνουμε έτσι με αυτή την εικόνα, υποενότητα της μεγάλης απεικόνισης που θα είναι οι ταινίες του Φεστιβάλ Δράμας, όπως αυτές παρουσιάστηκαν στους θεατές που τις είδαν με φυσικό τρόπο ή από το διαδίκτυο, σε όλη την Ελλάδα. Θα φτιάξουμε ανάλογες εικόνες από τα άλλα διαγωνιστικά τμήματα και από τα αφιερώματα.
Μας μένει μόνο η λεζάντα αυτής της εικόνας, δηλαδή τα στατιστικά στοιχεία, ο απολογισμός και τα βραβεία που δόθηκαν σε αυτό τμήμα από την κριτική επιτροπή και τα σωματεία του κινηματογραφικού χώρου. Με αυτόν τον τρόπο ο θεατής θα έχει σχηματίσει μια ολοκληρωμένη εικόνα σχετικά με το Εθνικό Διαγωνιστικό Τμήμα του 49ου Φεστιβάλ Δράμας.
