Home Movie Day
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
Η ΓΙΟΡΤΗ ΤΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ
Ο Νίκος Μητρογιαννόπουλος συνομιλεί με τον Γιάννη Φραγκούλη
Table Of Content
Η Home Movie Day έχει να κάνει με τον ερασιτεχνικό κινηματογράφο. Υπάρχει και αυτός ο κινηματογράφος και αυτή η γιορτή είναι για αυτούς που αγαπούν τον κινηματογράφο, ως τέχνη, διασκέδαση και αλληλεπίδραση του δημιουργού με το κοινό που μπορεί να είναι και δικό του. Με τον Νίκο Μητρογιαννόπουλο συζητήσαμε για αυτό το Φεστιβάλ-γιορτή που υπάρχει σε όλο τον κόσμο.
Home Movie Day: Ο ορισμός
Τι είναι η Home Movie Day;
Αν μείνω στον «ορισμό» που δίνεται στον επίσημο διαδικτυακό τόπο, θα έλεγα πως είναι μια μέρα εορτασμού του ερασιτεχνικού κινηματογράφου που διοργανώνεται σε διαφορετικές τοποθεσίες σε όλο τον κόσμο. Οι ερασιτέχνες κινηματογραφιστές προβάλλουν τις δικές τους ταινίες στο κοινό, απευθυνόμενοι σε ανθρώπους που μοιράζονται το ίδιο μεράκι, το σινεμά, την κινηματογράφηση. Κατά κανόνα, όχι υποχρεωτικά, διεξάγεται παγκοσμίως τον Οκτώβριο με ελεύθερη είσοδο. Να προσθέσω ακόμη ότι δεν υπάρχουν περιορισμοί στη διοργάνωσή της. Θέλω να πω ότι μπορούν όσοι φορείς επιθυμούν, ακόμη και από την ίδια πόλη, να πραγματοποιήσουν τη δική τους Home Movie Day.
Ποιοι είναι οι στόχοι της διοργάνωσης;
Αυτό είναι το σημαντικό, για να μη δοθεί η εντύπωση πως απλώς μαζευόμαστε και κάνουμε ένα «πάρτυ». Όχι πως θα ήταν κακό, αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Ο βασικός σκοπός της Home movie day είναι ο εντοπισμός, η αποκατάσταση, η διάσωση και η ανάδειξη του ερασιτεχνικού οπτικοακουστικού υλικού. Κοίταξε, Γιάννη, η ιστορία έχει αποδείξει πως δεν μπορούμε να προστατεύσουμε κάτι κρύβοντάς το, και υπάρχει πολύ υλικό ακόμη κρυμμένο στα συρτάρια. Συνήθως το υλικό αυτό καταλήγει στα αζήτητα, στον Ελαιώνα για την Αθήνα,στο Μπιτ Παζάρ στη Θεσσαλονίκη και στα παλιατζίδικα ανά την Ελλάδα. Η Home movie day λέει «το υλικό αυτό έχει αξία. Παρουσιάστε το, μιλήστε γι’ αυτό, και θα σας καθοδηγήσουμε στη διαχείρισή του».
Παράλληλα οι προβολές των ερασιτεχνικών ταινιών συμβάλλουν στην τεκμηρίωση του υλικού, προσφέρουν ανέλπιστες πληροφορίες από τους παριστάμενους, όπως την αναγνώριση ενός τόπου ή ενός προσώπου, τη χρονολόγηση μιας ταινίας… Ακόμη και δωρεά άλλων ταινιών. Είναι αυτό που λέει η οικονομία «αυτογενετικές επενδύσεων του ιδίου είδους»… Τέλος, κι αυτό το βρίσκω ιδιαίτερα σημαντικό, μετατρέπουν τον καθημερινό άνθρωπο από θεατή σε δημιουργό. Τον βγάζουν από αυτόν τον παθητικό ρόλο του καταναλωτή εικόνων, του επιτρέπουν να διεκδικήσει έναν πιο ενεργό ρόλο και να σκεφτεί πάνω σ’ αυτό που παράγει. Συνεπώς να διεκδικήσει και γενικότερα το δικαίωμά του να σκέφτεται πάνω σε ό,τι βλέπει.
Home Movie Day: Το ιστορικό
Ποια είναι η ιστορία της στην Ελλάδα;
Η όλη ιστορία, διεθνώς εννοώ, ξεκίνησε τον Αύγουστο του 2002 από μια ομάδα αρχειονόμων στο χώρο του κινηματογράφου και για πρώτη φορά διοργανώθηκε επίσημα το 2003. Εκείνη την εποχή -είχα ήδη ιδρύσει το Αρχείο «Των Ανωνύμων»- ήμουν νεοφώτιστος, άρα «φανατικός», ως μέλος του ευρωπαϊκού φορέα που στέγαζε τα κατά τόπους αρχεία ερασιτεχνικού κινηματογράφου. Το 2003 λοιπόν, σε κάποιο συνέδριο, νομίζω στο Μονακό, ο τότε Πρόεδρος, ο Αλαίν Εμερύ, στην αποχαιρετιστήρια ομιλία του μας προέτρεψε να γυρίσουμε στις πατρίδες μας και να αρχίσουμε να προβάλουμε δημόσια τις ταινίες αυτές, με σκοπό, μεταξύ άλλων, να ευαισθητοποιήσουμε περισσότερους και να εντοπίσουμε επιπλέον υλικό. Έχει κάτι θεολογικό όλο αυτό, είναι λίγο σαν το «πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη», αλλά ήταν κι έτσι εκείνα τα χρόνια: έπρεπε να έχεις πίστη, για να συνεχίσεις να ασχολείσαι με το αντικείμενο. Επιστρέφοντας στην Ελλάδα λοιπόν, διοργανώνω την πρώτη επίσημη προβολή ερασιτεχνικών ταινιών στην Κινηματογραφική Λέσχη Ηλιούπολης, το 2004. Παταγώδης αποτυχία. Πρέπει να ήταν μέσα στην αίθουσα τέσσερις με έξι θεατές. Ωστόσο, τα σχόλιά τους ήταν θερμά, η δουλειά που παρουσίασα είχε ενδιαφέρον, και δε με «πήρε από κάτω».
Το 2006 πραγματοποιώ την δεύτερη επίσημη προβολή-Ημέρα ερασιτεχνικού κινηματογράφου, πάλι στην Κινηματογραφική Λέσχη Ηλιούπολης, με μια σπουδαία συλλογή ταινιών που είχα εντοπίσει. Ήταν η συλλογή της οικογένειας Κουτέλα, που αποτυπώνει τη ζωή της στην Πρίγκιπο από το 1947 μέχρι το 1977. Εκεί είναι η άλλη πλευρά. Έρχονται σύλλογοι σύσσωμοι, συγγενείς, Κωνσταντινουπολίτες που ήλπιζαν πως θα αναγνωρίζουν φίλους και γνωστούς στην οθόνη και βρίσκομαι μπροστά σε μια αίθουσα με 150-200 άτομα, ακόμη και με όρθιους.
Σ’ εκείνη την προβολή με πλησίασε ένας ευγενέστατος κύριος, δεν βρίσκεται πλέον στη ζωή, ο Δημήτρης Κυριακίδης, και μου έδωσε ακόμη μια πολύτιμη ταινία, δυο μπομπίνες με διάρκεια περίπου μία ώρα, με τις οικογενειακές του ταινίες από την Κωνσταντινούπολη στη δεκαετία του 1950. Από εκεί και έπειτα σε επίπεδο δημόσιων προβολών δεν έκανα ξανά κάτι με εξαίρεση το 2025, οπότε και συμμετείχα, μετά από πρόσκληση του διοργανωτή Jacob Moe, στη δημόσια προβολή ερασιτεχνικών ταινιών από τις Κυκλάδες που έλαβε χώρα στην Άνω Σύρο. Υπέροχη εμπειρία. Και επίσης μια υπέροχη εμπειρία η συμμετοχή μου στην Home movie day που διοργανώθηκε στο Κάλιαρι, στη Σαρδηνία, μετά από πρόσκληση της Karianne Fiorini και του Gianmarco Torri. Πιο παράξενες, αλλά σωτήριες ψυχικά, οι συναντήσεις για την Home movie day που διοργάνωναν στην Ευρώπη, εξ αποστάσεως φυσικά, μέσα στην πανδημία.
Home Movie Day: Οι προβολές
Να προσθέσω πάντως ότι το 2014, αν θυμάμαι καλά, είχα πραγματοποιήσει προβολές στο πλαίσιο του Διεθνούς Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Πελοποννήσου, ήμουν νομίζω στην εναρκτήρια μέρα. Αξιοπρεπής ο αριθμός των θεατών, με αρκετές και ενδιαφέρουσες ερωτήσεις μετά την προβολή. Ωστόσο είναι κάτι που δεν το είχα διοργανώσει εγώ και δεν ήταν επικεντρωμένο αποκλειστικά στα ερασιτεχνικά αρχεία.
Γιατί δε συνέχισες τις δημόσιες προβολές;
Γιάννη, είναι απλή η απάντηση: πρώτον δεν προλάβαινα και δεύτερον κουράστηκα. Είχα και έχω τη δουλειά μου ως καθηγητής, δεν έβγαζα χρήματα από αυτή την ιστορία, και ό,τι έκανα, από το να εντοπίσω τις ταινίες, να τις αποκαταστήσω μέχρι να τις ψηφιοποιήσω και να τις τεκμηριώσω, το έκανα μόνος μου και με δικά μου έξοδα. Μέχρι και εφέτος, μιλάω για το 2026, οπότε και κατά κάποιον τρόπο υποχρεώθηκα να επανέλθω στην Home movie day. Πράγμα που σημαίνει πως το Σάββατο, 31 Οκτωβρίου του 2026, και από τις 9.00 το πρωί μέχρι και τις 22.00, στο Αρχείο Ιστορίας και Τέχνης «Ανδρέα και Αναμπέλλας Φρέρη», Μηθύμνης 36, στην πλατεία Αμερικής θα γιορτάσουμε, μετά από χρόνια, πάλι μαζί τον ερασιτεχνικό κινηματογράφο. Και μάλλον θα το καθιερώσουμε. Να ευχαριστήσω εδώ επ’ ευκαιρία και τους υποστηρικτές μας: το Διεθνές Φεστιβάλ Πελοποννήσου, το Art Doc Φεστιβάλ στην Καρδαμύλη, το Fethiye FİLM Festivali, στην Τουρκία, την εταιρεία παραγωγής Portolanos films και δυο εταιρείες άσχετες με τον κινηματογράφο, τη Naxia Gaia και την Caroo. Δεν ζητήσαμε χρήματα, αλλά μας έχουν προσφέρει άλλα σημαντικά πράγματα. Για παράδειγμα, η Naxia Gaia θα μας δώσει τη δυνατότητα να παρακολουθήσουν οι τουρίστες που ακόμη υπάρχουν στο νησί ένα μέρος του προγράμματος διαδικτυακά.
Λες «υποχρεώθηκες». Γιατί;
Δε θέλω να μπω στη διαδικασία συζήτησης, γι’ αυτό που συνέβη, ούτε διαλόγου. Από την πλευρά μου, και με το τοπίο που υπάρχει εδώ, αυτή τη στιγμή τουλάχιστον, ο διάλογος τελείωσε. Θα σου πω ωστόσο το εξής: πριν λίγες μέρες μου εστάλη ένα μέηλ, προκειμένου ο αποστολέας να μου εξηγήσει, για ποιο λόγο δεν γνώριζε τη δουλειά μου στα αρχεία και -κατά κάποιο τρόπο- με «παρέκαμψε» σε μία εκδήλωση. Έγραφε λοιπόν μεταξύ άλλων το εξής: «κοιτάξτε, εγώ από αγάπη κάνω ό,τι κάνω και δεν όφειλα να σας γνωρίζω». Κάνε τώρα τη σύγκριση: το 2022 επικοινώνησε μαζί μου ένας σπουδαίος μουσικολόγος αλλά και εκδότης μιας εξαιρετικής τοπικής εφημερίδας, της «Προοδευτικής Εύβοιας», ο Κώστας Δεμερτζής, προκειμένου να ζητήσει άδεια και να χρησιμοποιήσει στο βιβλίο που ετοίμαζε με τις επιστολές του Νίκου Σκαλκώτα και της Νέλλης Ασκητοπούλου-Ευελπίδη φωτογραφίες της τελευταίας που υπήρχαν στο Αρχείο «Των Ανωνύμων». Όταν ένας ερευνητής του διαμετρήματος του Δεμερτζή ψάχνει και με βρίσκει, πώς να αντιμετωπίσω αυτόν που μου απαντά «από αγάπη κάνω ό,τι κάνω και δεν οφείλω να σας γνωρίζω».
Home Movie Day: Στο εξωτερικό
Κοίταξε, όλοι αυτοί βλέπουν ή ελπίζουν ή φαντάζονται, νέα περιθώρια κέρδους και βραβεύσεων ή επιδοτήσεων. Τους εύχομαι να βγάλουν κάτι. Προσωπικά, δεν τα κατάφερα, ούτε είδα κανέναν στην Ευρώπη να γίνεται πλούσιος. Αλλά δε μου κάνει εντύπωση αυτό. Όποιος είναι ταγμένος στη ρέγγα και το χαλβά, εκεί θα ξαναγυρίσει, δε λέει ο Ελύτης;
Με το εξωτερικό πώς είναι η συνεργασία σου;
Ό,τι έχω κάνει με την καθοδήγηση και την προστασία φορέων και ανθρώπων από το εξωτερικό το έχω κάνει. Πρώτος ο τότε επιμελητής της Ολλανδικής ταινιοθήκης, ο Henk Verheul, o πρώτος με τον οποίο συζήτησα για το Αρχείο «Των Ανωνύμων» και εκείνος που με έφερε σε επαφή με ευρωπαϊκούς οργανισμούς. Το 2024 ήλθε το Κινηματογραφικό τμήμα του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης και πραγματοποίησε την πρακτική των μεταπτυχιακών στην έδρα του Αρχείου, στον Βύρωνα, στο πλαίσιο του προγράμματος ΑPEX 2024. Την ίδια χρονιά με κάλεσαν για συμπαρουσίαση του Αρχείου στο συνέδριο της Βαρκελώνης για τον εορτασμό των 100 χρόνων ερασιτεχνικού κινηματογράφου. Τιμητικό είναι. Συμπαρουσίαση με τη Νέα Υόρκη… Δε βαριέσαι… Οι Αμερικανοί πάντως υπολογίσανε και τις ταινίες που έχω συγκεντρώσει, τις βρήκανε πάνω από 1.500. Δεν περίμενα τέτοιον αριθμό. Με έχουν βοηθήσει πολύ η Karianne Fiorini και ο Gianmarco Torri, από την Ιταλία. Μαζί τους αυτή την περίοδο ετοιμάζουμε τη συμμετοχή μας στο κινηματογραφικό φεστιβάλ του Φετιγιέ, στην Τουρκία, στο οποίο μας παραχώρησαν μια ολόκληρη ημέρα για προβολή αρχειακού υλικού. Είναι η ΠΡΩΤΗ φορά, και γράψε το με κεφαλαία γράμματα αυτό, σε παρακαλώ, που συνδέεται η Τουρκία με την Ευρώπη στο πεδίο του αρχειακού υλικού, και πιο συγκεκριμένα του ερασιτεχνικού. Να συμπληρώσω εδώ πως, όταν αναφέρομαι στο εξωτερικό, συμπεριλαμβάνω προφανώς και την Τουρκία. Εκεί μου έχουν φερθεί μέχρι στιγμής με πολύ περισσότερο σεβασμό απ’ ό,τι εδώ. Έχω φίλους από εκεί, ανθρώπους που εκτιμάνε, και νιώθω ότι τους οφείλω πολλά.
Στην Ελλάδα;
Το 2004 μου έγινε μια πρόταση για αφιέρωμα στο φεστιβάλ ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης από τον Δημήτρη Εϊπίδη. Όχι απευθείας, μέσω της Ελένης Ράμμου. Την αρνήθηκα τότε, για διάφορους λόγους, κυρίως όμως επειδή δεν είχα πολύ υλικό για να σταθεί κάτι τέτοιο. Θα είχα εκτεθεί κι εγώ, θα είχα εκθέσει και τους διοργανωτές. Την αναφέρω όχι από αυταρέσκεια, αλλά επειδή το εκτίμησα ιδιαίτερα, όπως και τις συζητήσεις που κάναμε τότε με την Ελένη Ράμμου. Από άποψη ουσίας δεν μετάνιωσα για την απάντησή μου. Από άποψη δημοσιότητας και δημοσίων σχέσεων καμιά φορά λέω πως έπρεπε να ρισκάρω. Δεν ξέρω…
Home Movie Day: Το μέλλον
Ο Τάσος Αλεξάκης, όταν ήταν Πρόεδρος στην ΕΤΕΚΤ, μου έδωσε τη δυνατότητα, νομίζω ήταν γύρω στο 2007, να πραγματοποιήσω εισαγωγικά σεμινάρια για τον ερασιτεχνικό κινηματογράφο και την ιστορία του στο Πολιτιστικό Κέντρο της ΕΤΕΚΤ, ένα πραγματικό κόσμημα για το χώρο. Κι αυτή επίσης μια κίνηση που τη θυμάμαι. Από εκεί και έπειτα διάφοροι σκηνοθέτες κατά καιρούς ζήτησαν αρχειακό υλικό για τις ταινίες τους. Δε νομίζω να αρνήθηκα σε κανέναν. Να σταθώ και σε τρία άρθρα: της Έφης Φαλίδα στα Νέα (21 Ιουλίου 2013), μετά από παρότρυνση του δημοσιογράφου Δημήτρη Μανιάτη, του Αποστόλη Καπαρουδάκη στο περιοδικό You may say, το 2020 και πιο πρόσφατα ένα αφιέρωμα της Μαργαρίτας Κιάου στο ΑΠΕ. Ιδιαίτερα τιμητικά για εμένα και κατατοπιστικά. Τέλος, οφείλω να πω πως η Ταινιοθήκη σε πράγματα που έχω ζητήσει με έχει στηρίξει. Πρέπει κάποτε να τους ευχαριστήσω δημόσια. Την Τάνια Βαζελάκη, συντηρήτρια, και φυσικά τον Τάσο Αδαμόπουλο. Χωρίς αυτούς πολλά δεν θα είχαν γίνει.
Ποια είναι τα σχέδιά σου για το μέλλον;
Α, μου θυμίζεις όταν ήμαστε παιδιά και ξεστολίζαμε το δέντρο, που κρύβαμε με την αδερφή μου χαρτάκια με τις προβλέψεις μας στις χριστουγεννιάτικες μπάλες, για να τα βρούμε τον επόμενο χρόνο. Λοιπόν, ελπίζω να παραμείνω κακό παιδί και ευελπιστώ να ολοκληρώσω σχετικά σύντομα με τη διατριβή μου με θέμα, όπως υποπτεύεσαι, τον ερασιτεχνικό κινηματογράφο. Η διπλωματική είναι εδώ και χρόνια ολοκληρωμένη, στο αποθετήριο του ΕΑΠ και, επειδή πλέον πρέπει να τα λέμε κι αυτά, υπήρξα ο πρώτος στην Ελλάδα που χάρη στον καθηγητή μου, τον Άγγελο Παληκίδη, έκανε διπλωματική για τον ερασιτεχνικό κινηματογράφο. Το λέω για τους εκδότες, μη σας εμφανίσει ποτέ κανείς κανένα βιβλίο που να γράφει «η πρώτη μελέτη κ.λπ.». Κάποτε πάντως πρέπει να βγει ένα βιβλίο, νομίζω πως το χρωστάω. Ελπίζω ακόμη να δρομολογήσω τις διαδικασίες, προκειμένου να δωρηθεί το Αρχείο σε κάποιον φορέα, αν και οι Ευρωπαίοι επιμένουν να προχωρήσω μόνος μου. Θα δούμε… Μια καλή σκέψη επίσης είναι να πραγματοποιήσουμε προβολές στη Θεσσαλονίκη. Βέβαια, το λέω δημόσια και κινδυνεύουμε, όπως καταλαβαίνεις. Όλο και κάποιος έξυπνος θα βρεθεί…Αυτά τα σχέδια, Γιάννη. Περισσότερες οι ευχές κι ακόμη πιο πολλές οι προσευχές μου, αλλά δεν είναι για συνέντευξη. Σ’ ευχαριστώ. Ήσουν από εκείνους που ενδιαφέρθηκαν. Έχω και κάτι με σένα, αλλά στο φυλάω για έκπληξη, όταν γίνουν οι προβολές στη Θεσσαλονίκη.
Ποιος είναι ο Νίκος Μητρογιαννόπουλος
Ο Νίκος Μητρογιαννόπουλος εργάζεται ως εκπαιδευτικός. Είναι πτυχιούχος Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και της Σχολής Σκηνοθεσίας Λυκούργου Σταυράκου. Το 2001 ίδρυσε το οπτικοακουστικό αρχείο «Των Ανωνύμων» συγκεντρώνοντας ερασιτεχνικές/οικογενειακές ταινίες κυρίως από την Ελλάδα. Με αυτή του την ιδιότητα έλαβε μέρος σε ευάριθμα συνέδρια ευρωπαϊκών αρχείων, πραγματοποίησε προβολές, ενώ πρόσφατα ολοκλήρωσε τη μεταπτυχιακή του εργασία στο τμήμα Δημόσιας Ιστορίας του Ανοικτού Πανεπιστημίου πάνω στο ίδιο αντικείμενο. Είναι υποψήφιος διδάκτορας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου με θέμα πάντα τις ερασιτεχνικές ταινίες. Έχει συνεργαστεί κατά καιρούς με διάφορα περιοδικά, μουσικά και κινηματογραφικά. Έχει εκδώσει τρεις ποιητικές συλλογές.
