Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΟΝ ΧΕΙΜΩΝΑ

18 Απριλίου, 2026 4 Λεπτά ανάγνωσης

ΚΡΙΤΙΚΕΣ ΤΑΙΝΙΩΝ

Η ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΟΥ ΤΡΑΥΜΑΤΟΣ

Η θάλασσα τον χειμώνα: γράφει ο Γιάννης Φραγκούλης

Table Of Content

Η ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΟΥ ΤΡΑΥΜΑΤΟΣ
Η θάλασσα τον χειμώνα: Η αισθητική
Η θάλασσα τον χειμώνα: Οι συνδέσεις
Η θάλασσα τον χειμώνα: Η επέκταση της αφήγησης
Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΟΝ ΧΕΙΜΩΝΑ

Η ταινία του Νίκου Κορνήλιου αναφέρεται στην νεότερη ελληνική ιστορία μέσα από τις αφηγήσεις τριών ανθρώπων. Μια νεαρή γυναίκα, μεταλλειολόγος, ένας φύλακας σε ένα εργοστάσιο, μια γυναίκα που είναι ψαράς, είναι τα τρία πρόσωπα που κουβαλούν τραυματικά κομμάτια της νεότερης ιστορίας. Εμφύλιος, πολιτικές διώξεις, εξορίες, η Μακρόνησος, πολιτικοί εξόριστοι και ένας νεανικός έρωτας. Ένας καμβάς όπου μπορείς να κεντήσεις την εικόνα μιας Ελλάδας που ακόμα πονάει. Ένα συλλογικό τραύμα που δεν λέει κλείσει.

Η θάλασσα τον χειμώνα: Η αισθητική

Όσοι έχουμε δει τις ταινίες του Νίκου Κορνήλιου ξέρουμε ότι η σύνθεση των πλάνων είναι πολύ προσεγμένη και αισθητικά άρτια. Άρα δεν τίθεται θέμα αν η αισθητική της ταινίας είναι καλή. Από το πρώτο μέχρι το τελευταίο πλάνο ο φωτισμός είναι μεστός, τα πλάνα μας βάζουν στην κοινωνική και ψυχολογική κατάσταση στις οποίες οι χαρακτήρες βρίσκονται και ζουν. Το συννεφιασμένο τοπίο έχει να κάνει με την μελαγχολία των ανθρώπων που ο ψυχικός τους κόσμος έχει δοκιμαστεί τόσο που υπάρχει ένα τραύμα που μεταφέρεται από γενιά σε γενιά. Σε αυτό το περιβάλλον ο άνθρωπος δεν μπορεί να βρει την απόλαυση και, κατ’επεκταση, δεν μπορεί να ολοκληρωθεί μια ερωτική ιστορία. Δεν είναι παράξενο, λοιπόν, που ο φύλακας και η γυναίκα που ακολουθεί το επάγγελμα του πατέρα της, του ψαρά, δεν μπορούν να συνδεθούν ερωτικά, όσο και να το θέλουν.

Οι πολιτικές καταστάσεις, που επηρεάζουν τον ρου της κοινωνίας, αναγκαστικά τους απομακρύνουν. Το τραύμα όμως της ερωτικής απώλειας παραμένει και βασανίζει τον άντρα, ας μην το δείχνει εμφανώς. Σε αυτό έρχεται να προστεθεί η οικογενειακή ιστορία της νέας γυναίκας που φέρνει τα τραύματα που έχουν οι πολιτικοί πρόσφυγες, τη βίαιη ξενιτιά, την αναγκαστική φυγή για να σωθούν. Μια Ελλάδα διχασμένη, πληγωμένη, που δεν γνωρίζει ακόμα σε βάθος το τραύμα της, για να προσπαθήσει να το επουλώσει. Κάπως έτσι θα μπορούσαμε να περιγράψουμε τον πυρήνα του σεναρίου της ταινίας.

Η θάλασσα τον χειμώνα: Οι συνδέσεις

Αυτά τα τρία πρόσωπα συνδέονται κατ’ανάγκη. Η νεαρή επιστήμονας επειδή θέλει να τη βοηθήσει ο φύλακας του εργοστασίου. Η ψαράς επειδή θέλει να βοηθήσει τη νεαρή και γιατί βλέπει αυτόν τον άντρα, ακόμη, φιλικά. Ρωτούν και απαντούν. Είναι σα να μιλάνε μόνοι τους, μερικές φορές, δηλαδή βγάζουν αυτά που τους πονάνε στον άλλον που, αναγκαστικά, τον εμπιστεύονται. Ο θεατής είναι αυτός που ακούει και εισπράττει δεδομένα, αφηγήσεις, προσωπικές και ιστορικές. Με αυτό τον τρόπο το σενάριο μας βάζει μέσα στο τραυματικό πεδίο. Εδώ έχουμε ένα σημαντικό χαρακτηριστικό: ο γεωγραφικός χώρος ταυτίζεται με τον ιστορικό ή προσωπικό, το Λαύριο με την Μακρόνησο.

Καταλαβαίνουμε ότι αυτή η τριάδα δεν είναι παρά ένα δείγμα μιας ιστορικής αναζήτησης ή, για να το πούμε αλλιώς, το αναφερόμενο σε όλα αυτά τα πρόσωπα που είναι εγκλωβισμένα σε αυτό το εθνικό τραύμα που έχει να κάνει με την κρατική βία μετά την απελευθέρωση από την γερμανική κατοχή και κατά την έναρξη του εμφυλίου πολέμου. Δεν έχουμε τελειώσει με αυτές τις αφηγήσεις γιατί υπάρχουν ακόμα πολλά να πούμε. Η τέχνη μπορεί να μας διευκολύνει να καταλάβουμε αυτές τις καταστάσεις και να δούμε που είμαστε, μέσα σε όλο αυτό, εμείς.

Η θάλασσα τον χειμώνα: Η επέκταση της αφήγησης

Η ταινία του Νίκου Κορνήλιου αυτό ακριβώς κάνει: καλεί τον θεατή να εμπλακεί στην αφήγηση και να βρει τις τραυματικές καταστάσεις στη σύγχρονή μας κοινωνία. Μπορεί το παλιό να πεθαίνει, όπως ο πατέρας της γυναίκας που ψαρεύει, μπορεί αυτό να έχει χάσει την ιδιότητα του αφηγητή, λόγω άνοιας, ο λόγος, λοιπόν, είναι στους νέους και εκεί θα πρέπει να τοποθετηθούμε. Η ταινία μας υπενθυμίζει ότι δεν θα πρέπει να ξεχνάμε, αντίθετα, θα πρέπει να αναλύουμε, να διερευνούμε και να καταλάβουμε αυτά που έχουν γίνει και έχουν διαλύσει τη ελληνική κοινωνία. Ουσιαστικά, να αρνηθούμε τοποθετήσεις που θέλουν να μας επιστρέψουν σε εμφυλιακές καταστάσεις, όπως ακούγονται από ανθρώπους που είναι στην εξουσία, στην εποχή μας.

Το συλλογικό ασυνείδητο να γίνει συνειδητό, όπως θα υποστήριζε ο Αντόνιο Γκράμσι. Η αφήγηση να γεννήσει το αντίδοτο του εθνικού και προσωπικού πόνου. Μια διαδικασία που ο θεατής θα τη σχεδιάσει, αφού η ταινία του δίνει χώρο να τοποθετηθεί. Το σενάριο είναι πολύ καλό, μεστό και πολιτικά στιβαρό. Η σκηνοθεσία δημιουργεί εικαστικά κάδρα και κινήσεις που από μόνες τους αφηγούνται. Η φωτογραφία δημιουργεί έργα τέχνης. Το μοντάζ δένει τα πλάνα έτσι ώστε να βγαίνει από αυτά μια διαφορετική αφήγηση, σύμφωνα με το ιδεολογικό μοντάζ του Αϊζενστάιν, που θα εκληφθεί με διαφορετικό τρόπο από τον κάθε θεατή. Οι ηθοποιίες είναι τόσο όσο ακριβώς χρειάζεται για να συνυπάρξει ο λόγος, η κίνηση και το κάδρο για να φτιάξουν έναν ζωντανό πίνακα που είναι το αναπαριστώμενο της κοινωνίας μας. Μια απορία μόνο: μια ταινία που δεν έχει να ζηλέψει τίποτε από άλλες ξένες, που εκφέρει στιβαρό και σύγχρονο λόγο γιατί δεν έχει βρει ακόμα διανομή στις κινηματογραφικές αίθουσες;