ΠΤΕΡΥΓΑ Α ΚΕΛΙ 71

Φεβ 20, 2026 Θέατρο 0

ΚΡΙΤΙΚΕΣ ΘΕΑΤΡΟΥ

ΠΕΡΙ ΕΓΚΛΕΙΣΜΟΥ

Πτέρυγα Α κελί 71: γράφει ο Γιάννης Φραγκούλης

Είχαμε αναφρθεί στη βιβλιοκριτική μας στο βιβλίο του Βασίλη Τσιράκη, «Πτέρυγα Α κελί 71». Είναι ένα μυθιστόρημα σε μορφή θεατρικού έργου. Ήρθε η ώρα να ανέβει στη θεατρική σκηνή και έκανε πρεμιέρα 14 Φεβρουαρίου 2026, στο θέατρο Αλκμήνη, στη σκηνή Secret Room, στην Αθήνα. Ελπίζουμε αυτή η παράσταση να ανέβει και στη Θεσσαλονίκη γιατί είναι πολύ σημαντική όσον αφορά στις έννοιες τους εγκλεισμού και της ελευθερίας, όπως θα αναπτύξουμε σε αυτό το κριτικό σημείωμα. Τη σκηνοθεσία έχει αναλάβει ο Σταύρος Παρχαρίδης.

Πτέρυγα Α κελί 71: Η υπόθεση

Η ιστορία εξελίσσεται σε ένα κελί. Δύο κατάδικοι για ανθρωποκτονία προσπαθούν να συμβιώσουν. Στην αρχή ο πρώτος, ο παλιότερος, βλέπει με κακό μάτι τον νεότερο που είναι μετανάστης και «χτύπησε το χέρι που τον ευεργέτησε». Στην πορεία βρίσκουν μια κοινή οδό και, πλέον, ο ένας νοιάζεται για τον άλλο. Η μόνη επαφή με τον έξω κόσμο είναι ένα ραδιοφωνάκι που λέει τους τίτλους των ειδήσεων. Η φωνή του δεσμοφύλακα είναι η μόνη επικοινωνία με τον κόσμο των ελεύθερων. Η ρουτίνα της φυλακής, το κελί, τα διαβάσματα, η ζωγραφική, το τζόκινγκ, η βιβλιοθήκη και οι επαφές με τους άλλους κρατούμενους άλλες είναι φανερές στο θεατή, και άλλες εννοούνται. Εμείς βλέπουμε μόνο ό,τι γίνεται σε αυτό το κελί.

Ο παλιότερος κρατούμενος είναι, στην αρχή άγριος. Τρομάζει και απειλεί τον συγκρατούμενό του ότι θα τον σκοτώσει αν δεν υπακούσει. Όσο περνά ο χρόνος τόσο μπαίνει στο ρόλο του κρατούμενου που έχει έρθει από τη γειτονική χώρα. Θέλει να μάθει την ιστορία του και ο συγκρατούμενός του θέλει να μάθει αυτό που τον έφερε στο κελί 71. Ξεδιπλώνεται μπροστά μας ένας ολόκληρος κόσμος και δοκιμάζονται οι έννοιες της ελευθερίας και της ασφάλειας.

Πτέρυγα Α κελί 71: Οι χαρακτήρες

Η έκπληξη είναι ότι ο νεότερος κρατούμενος αισθάνεται μια χαρά στη φυλακή. Έχει όσα ονειρευόταν: χρόνο, στέγη, θέρμανση και τροφή. Η ζωή του στην χώρα του ήταν μαρτυρική. Όταν ήρθε σε αυτή τη χώρα δούλεψε σε ένα αφεντικό που δολοφονήθηκε από ένα προσφυγόπουλο, επειδή του χρωστούσε λεφτά. Αφού το σκέφτηκε λίγο, σκούπισε τα δακτυλικά αποτυπώματα στο μαχαίρι έβαλε τα δικά του και κάλεσε την αστυνομία. Δεν ήταν μια δικαστική πλάνη, αλλά επιδίωξη να πάει στη φυλακή.

Ο παλιότερος ζούσε μια ζωή με έντονο ρυθμό, με πολύ ανταγωνισμό και καθόλου ελεύθερο χρόνο. Δούλευε αρχιτέκτονας και ζωγράφιζε. Η ζωή του, έτσι όπως ήταν οργανωμένη, τον έκανε να ξεχάσει πως πιάνουν το πινέλο. Κάποιος σκότωσε το αφεντικό του. Τα δακτυλικά αποτυπώματά του βρέθηκαν στον χαρτοκόπτη. Πλέον στη φυλακή έχει τη δική του βιβλιοθήκη και ζωγραφίζει.

Σε αυτές τις δύο ιστορίες βλέπουμε τις έννοιες της ελευθερίας και του εγκλεισμού να διερευνώνται με βιωματικό τρόπο. Στη φυλακή είναι έγκλειστοι. Στη ζωή τους, όταν ήταν ελεύθεροι, είχαν την ελευθερία που αναζητεί ένας άνθρωπος; Η απάντηση, σύμφωνα με τις αφηγήσεις τους, είναι αρνητική. Ποια είναι τότε η διαφορά της φυλακής με την ελεύθερη ζωή; Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα είναι αυτό που ψάχνουν και οι δύο και, ίσως, δεν θα το ανακαλύψουν ποτέ.

Πτέρυγα Α κελί 71: Η ελευθερία

Τι σημαίνει «ελευθερία»; Ο Μαρξ την όριζε ως την επίγνωση του μέχρι που μπορεί να φτάσει κάποιος. Ο κλασικός ορισμός της αναφέρει ότι αυτή υπάρχει όταν ο άνθρωπος μπορεί να κάνει αυτό που επιθυμεί. Αλλά στο «επιθυμεί» υπάρχει ένα μεγάλο θέμα. Η επιθυμία ενός ανθρώπου να κάνει κάτι είναι απόρροια πολλών θεμάτων που δεν έχουν όλα τις ρίζες τους στον ψυχικό και ιδεολογικό του κόσμο. Πολλά από αυτά είναι έννοιες που έρχονται από την κοινωνία όπου ζούμε και, με κάποιο τρόπο, επιβάλλονται σε εμάς. Ασυνείδητα μπαίνουν στο αξιακό μας σύστημα. Ένα κλασικό παράδειγμα είναι ο καταναλωτικός τρόπος ζωής που πολλές φορές φαίνεται και είναι υπερβολικός και παράλογος, χωρίς εμείς να το αντιληφθούμε.

Κατά συνέπεια η έννοια της ελευθερίας είναι σχετική και μεταβάλλεται σύμφωνα με τις αξιακές αλλαγές της κοινωνίας. Αυτή η διαπίστωση υπάρχει σε όλο το κείμενο του Βασίλη Τσιράκη, στο βιβλίο. Όπως είναι φυσικό, αυτό το θεατρικό είναι ένα μέρος του βιβλίου για να μπορέσει να χωρέσει στο θεατρικό χρόνο. Η διερεύνηση για την έννοια της ελευθερίας υπάρχει, στο βιβλίο και στο θεατρικό έργο, μέχρι το τέλος του κειμένου.

Πτέρυγα Α κελί 71: Η ασφάλεια

Ας πάμε τώρα στην έννοια της ασφάλειας. Είναι ένας άνθρωπος ασφαλής στην κοινωνία μας; Αν κάνουμε μια διερεύνηση που θα έχε να κάνει με τον φόβο για την ασφάλειά μας στην καθημερινή ζωή -κάτι που καταλήγει στην ξενοφοβία-, τότε δεν έχουμε κάνει κάποια πρόοδο σε αυτή την αναζήτηση. Η ασφάλεια έχει να κάνει περισσότερο με τους δικούς μας φόβους και αναστολές, παρά με την επίθεση που μπορούμε να δεχτούμε από κάποιον. Γιατί, αν ξέρουμε καλά τον εαυτό μας, τότε έχουμε άμυνες σε τέτοιο βαθμό που μπορούμε να αποκρούσουμε μια επίθεση. Αλλά τον ξέρουμε;

Όλη η φιλοσοφία της αρχαίας Ελλάδας, του ανατολικού κόσμου, οι φιλοσοφικές σχολές στη μεταγενέστερη εποχή αυτό το ζήτημα ερευνούν. Γνωρίζουμε τον εαυτό μας και αν όχι πως μπορούμε να τον μάθουμε; Απαντήσεις υπάρχουν και βρίσκονται γραμμένες σε βιβλία που μπορούμε να διαβάσουμε. Αυτή η γνώση όμως δεν προσφέρεται στον δυτικό άνθρωπο γιατί αυτός, έχοντας μάθει στον φρενήρη τρόπο ζωής, αρνείται συνειδητά να διαβάσει, να ενημερωθεί και να προβληματιστεί. Το βιβλίο που δίνει ο παλιότερος κατάδικος στο συγκρατούμενό του αλλάζει τη ζωή του δεύτερου εντελώς. Κολλάει στα νοήματα που υπάρχουν και βλέπει πλέον τον κόσμο με διαφορετικό μάτι.

Πτέρυγα Α κελί 71: Η άμυνα

Έχει, πλέον, αρκετά εφόδια για να αμυνθεί στις επιθέσεις που μπορεί να δεχτεί στο κοινωνικό περιβάλλον. Το ραδιοφωνάκι περιγράφει έναν κόσμο που είναι πολύ άσχημος. Η ανεργία ανεβαίνει, ένας πόλεμος πρόκειται να γίνει και τελικά διεξάγεται, η ανάγκη για στρατιώτες είναι μεγάλη και καταλήγουν να στρατεύσουν τους κατάδικους. Ο κρατούμενος που έχει πλέον εφόδια άμυνας αποφασίζει ότι θέλει να δοκιμάσει τις δυνάμεις του στην κοινωνία, να γευτεί τη ζωή, τελικά θα καταταγεί στο στρατό, έτσι θα του χαριστεί το υπόλοιπο της ποινής του. Να σημειώσουμε ότι το αίτημα της απόλαυσης, απαραίτητο στοιχείο για την κατανόηση της πραγματικότητας, εστιάζεται στο βιολί που, πρώτος ο νεότερος κρατούμενος, παίζει, έναν λυπητερό σκοπό, σα να θρηνεί την απώλεια της ελευθερίας του, και μετά ο παλιότερος, έτσι ώστε δημιουργείται η υπόνοια της ταύτισης των δύο, σα να είναι το ίδιο και το αυτό πρόσωπο.

Σε αυτό το σημείο ξεσπά μια διαμάχη. Ο παλιότερος κατάδικος μπορεί να φύγει γιατί έχει βρεθεί ο δολοφόνος του αφεντικού του. Φοβάται όμως την ανεργία, την ανασφάλεια και τον απάνθρωπο τρόπο ζωής στην ελεύθερη κοινωνία. Αποφασίζει να δηλώσει ότι αυτός σκότωσε το αφεντικό του. Φοβάται. Ο φόβος του έχε να κάνει τόσο με την ελευθερία του όσο και με τις απαιτήσεις της κοινωνίας που είναι εχθρική ως προς τον άνθρωπο. Φοβάται να παλέψει να αλλάξει τον κόσμο και να συστρατευτεί με τους συμπολίτες του. Μένει στη φυλακή. Αυτή την υστερική κατάσταση την προβάλλει στον συγκρατούμενό του. Αυτός το καταλαβαίνει και τον κατηγορεί. Φεύγει.

Πτέρυγα Α κελί 71: Η απόλαυση

Η απελπισία πλέον φωλιάζει στον παλιότερο κρατούμενο. Δεν θα έχει κάποιον να κάνει τον ξερόλα, να δείχνει ότι είναι κάποιος. Είναι έτοιμος να αυτοκτονήσει. Αν δούμε λίγο πιο προσεχτικά αυτόν τον άνθρωπο θα δούμε ότι η φυλακή είναι ελευθερία και ασφάλεια για αυτόν. Καταπιεσμένος από την μητέρα και τον πατέρα του, πιεσμένος από τον επαγγελματικό κόσμο στον οποίο ζούσε, η φυλακή είναι κάτι σαν την επιστροφή στη μήτρα, στην ασφάλεια και στην απόλαυση, εκεί όπου το υστερικό μηδενίζεται και, σε αυτό το κουκούλι, είναι πλέον ασφαλής. Είναι και αυτή μια κάποια λύση. Το μόνο που θέλει είναι να έχει κάποιον που θα επιβεβαιώσει την ταυτότητά του. Αυτός είναι ο κατάδικος που έχει φύγει. Αυτός ο χωρισμός είναι ο ευνουχισμός του και τον οδηγεί στην επιθυμία να πεθάνει.

Ο Βασίλης Τσιράκης βάζει αυτό τον προβληματισμό: Αξίζει τον κόπο να δοκιμάσει κάποιος τις δυνάμεις του και να προσπαθήσει να αλλάξει, έστω και λίγο, τον κόσμο; Φυσικά, θα αφήσει να εννοηθεί από το κείμενο. Στην παράσταση αυτό φαίνεται με τη δισταχτική κίνηση αυτοκτονίας και με το θάρρος του άλλου κρατούμενου. Η αλλαγή στο θεατρικό είναι ότι όλο αυτό ήταν ένα μέρος ενός πειράματος, όπως το έχουμε δει στο «Cube», στον κινηματογράφο. Σε αυτή την παράσταση το συμπέρασμα θα πρέπει να το διατυπώσει ο θεατής στο μετακείμενό του, όταν τελειώσει η παράσταση και θα απαντήσει στα ερωτήματα που βάζει ο ίδιος ο εαυτός του.

Πτέρυγα Α κελί 71: Η παράσταση

Μια εξαιρετική παράσταση. Η σκηνοθεσία προσέχει και την παραμικρή λεπτομέρεια. Οι ηθοποιοί έχουν διδαχθεί και τελικά παίζουν με χειρουργική ακρίβεια τον ρόλο τους. Οι αλλαγές τους είναι μικρές, όμως όσο ο αφηγηματικός χρόνος εξελίσσεται βλέπουμε δύο εντελώς διαφορετικούς ανθρώπους, άρα διαφορετικά αξιακά συστήματα. Τα σκηνικά είναι πολύ απλά, ένα μικρό κελί με όλα τα απολύτως απαραίτητα. Οι ήχοι προσδιορίζουν την αλλαγή του χρόνου και την μετατροπή του χώρου, αφού το κελί αλλάζει ως δεξαμενή ερεθισμάτων. Τα κοστούμια είναι απλά, καθημερινά, απόλυτα ρεαλιστικά. Στο τέλος έρχεται αβίαστα η συγκίνηση από τη σύγκρουση των αξιών, χωρίς να εκβιάζεται από τον θεατή. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι τα πρόσωπα, ο χώρος και οι χώρες δεν προσδιορίζονται για να είναι ανοικτά σε οποιαδήποτε ερμηνεία.