ΦΙΟΡΔ

29 Αυγούστου, 2026 6 Λεπτά ανάγνωσης

ΚΡΙΤΙΚΕΣ ΤΑΙΝΙΩΝ

FJORD

Φιορδ: γράφει ο Γιάννης Φραγκούλης

Table Of Content

FJORD
Φιορδ: Η ταινία
Φιορδ: Οι γονείς
Φιορδ: Τα άλλα δύο
Φιορδ: Η μεγάλη εικόνα
Φιορδ: Η ενσάρκωση
Φιορδ: Η στάθμη
ΦΙΟΡΔ
(FJORD)

Οι Γκεοργκίου, ένα βαθιά θρησκευόμενο ρουμανο-νορβηγικό ζευγάρι, εγκαθίστανται σε ένα χωριό στα νησιά Φιόρδ. Εκεί η οικογένεια έρχεται κοντά με τους γείτονές τους και τα παιδιά των δύο οικογενειών δένονται, παρά τις διαφορές στον τρόπο που έχουν μεγαλώσει. Όταν η έφηβη κόρη των Γκεοργκίου εμφανίζεται στο σχολείο με μελανιές στο σώμα της, η κοινότητα αρχίζει να αναρωτιέται αν αυτές σχετίζονται με την παραδοσιακή αγωγή που λαμβάνουν τα παιδιά της οικογένειας από τους γονείς τους. Αρχίζει μια διαδικασία όπου εμπλέκεται η Πρόνοια και η αστυνομία, διχάζοντας την τοπική και διεθνή κοινωνία.

Φιορδ: Η ταινία

Ο Κριστιάν Μουντζίου υπογράφει τη σκηνοθεσία και το σενάριο αυτής της ταινίας. Εμείς τον είχαμε γνωρίσει βλέποντας την ταινία του «4 μήνες, 3 εβδομάδες και 2 μέρες» (2007), στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Τον θαυμάσαμε με αυτή την ταινία, δεν σταμάτησε να μας εκπλήσσει ευχάριστα: ξεκινώντας τη σκηνοθετική του πορεία το 1996 με την ταινία μικρού μήκους «Horia Viorel Brief», βραβεύτηκε στις Κάννες με την ταινία του «Πίσω από τους λόφους» (2012), κέρδισε τον Χρυσό Φοίνικα στο ίδιο Φεστιβάλ με αυτή την ταινία, 14 χρόνια αργότερα. Γιατί αυτή η ταινία είναι σημαντική τόσο για τον ρουμάνικο και ευρωπαϊκό όσο και για τον παγκόσμιο κινηματογράφο; Σε αυτό το ερώτημα θα προσπαθήσουμε να απαντήσουμε.

Σε αυτή την ταινία έχουμε τέσσερις δομές που λειτουργούν αυτόνομα και συνδυαστικά για να φτιάξουν έναν κόσμο που είναι μια εικόνα τόσο σύγχρονη όσο και παλιά. Ο πατέρας της οικογένειας είναι το πρώτο σημαντικό στοιχείο, η μητέρα που είναι Νορβηγίδα, έχει παντρευτεί τον Ρουμάνο μηχανικό αεροσκαφών, είναι το δεύτερο στοιχείο της αφήγησης. Η νορβηγική κοινωνία είναι το τρίτο στοιχείο που έρχεται σε αντιπαράθεση με τους Γκεοργκίου. Τα παιδιά, της τοπικής κοινωνίας και της οικογένειας, είναι το τέταρτο στοιχείο που συμπληρώνει, σε μεγάλο βαθμό το παζλ που η ταινία φιλοδοξεί να φτιάξει. Ας τα δούμε όμως πιο αναλυτικά.

Φιορδ: Οι γονείς

Ο πατέρας, Μιχάι Γκεοργκίου, μπορεί να είναι μορφωμένος, να έχει έρθει σε επαφή με τον δυτικό πολιτισμό, κουβαλά όμως τις αξίες που χαρακτηρίζουν την παραδοσιακή και συντηρητική κοινωνία της χώρας του. «Το ξύλο βγήκε από τον Παράδεισο» είναι μια παροιμία που απεικονίζει την παραδοσιακή αντίληψη για την εκπαίδευση των παιδιών, καθόλου άγνωστη και στη χώρα μας. Ως παιδί είχε φάει ξύλο από τον πατέρα του, το θεωρούσε όμως φυσικό επειδή ήταν άτακτος. Διακρίνουμε λοιπόν τον Πατέρα, ως αρχέτυπο, που νομοθετεί και ο λόγος του είναι θέσφατο. Σε όλα αυτά προστίθενται οι συντηρητικές αξίες των Ευαγγελιστών τον οποίο θέλει, αυτός και η σύζυγός του, να επιβάλλουν στα παιδιά. Η λέξη τιμωρία είναι σε ημερήσια διάταξη στον λόγο του πατέρα, για να μάθουν τα παιδιά να πειθαρχούν.

Η μητέρα, Λίσμπετ Γκεοργκίου, συμπληρώνει τον λόγο του πατέρα, ακολουθεί τη νομολογία του, εξασκεί τον τιμωρητικό λόγο, με μικρότερη ένταση απ’ ότι ο πατέρας. Είναι και αυτή βαθιά θρησκευόμενη, όπως ο σύζυγός της, πείθουν τα παιδιά τους για τις συντηρητικές αξίες που πρεσβεύει η θρησκεία τους, δημιουργούν ένα μοντέλο που βρίσκεται πολλά χρόνια πίσω από τη ρουμάνικη και δυτική κοινωνία. Όλα αυτά γίνονται αντιληπτά από το σχολείο όπου σπουδάζουν τα παιδιά τους.

Φιορδ: Τα άλλα δύο

Η τοπική νορβηγική κοινωνία είναι το τρίτο βασικό στοιχείο. Εδώ θα δούμε δύο διαφορετικές τάσεις: Η μία είναι η συντηρητική κοινωνία των Ευαγγελιστών που συμφωνεί με τον αυστηρό λόγο των Γκεοργκίου, η άλλη είναι ο σύγχρονος τρόπος ζωής των υπόλοιπων Νορβηγών που δέχονται τον Άλλο, είναι ανοιχτοί στη διαφορετικότητα, ακόμα και στον εναλλακτικό τρόπο ερωτισμού. Όσο η αφήγηση αναπτύσσεται θα δούμε ότι και η νορβηγική κοινωνία -και στις δύο τάσεις- στην πράξη εφαρμόζει τον τιμωρητικό λόγο, όπως οι Γκεοργκίου, σε μικρότερη ένταση, αλλά δημιουργεί ανάλογο τραύμα στην παιδική ψυχή.

Το τέταρτο στοιχείο είναι τα παιδιά. Εδώ δεν θα ξεχωρίσουμε τον τόπο καταγωγής τους. Αυτό που θέλει ένα παιδί είναι αγάπη και σεβασμό. Μόνο με αυτό τον τρόπο μπορεί να αναπτυχθεί, να καταλάβει ποια είναι η πραγματικότητα, να αποκτήσει κρίση, να γίνει ενεργό και δημιουργικό μέλος της κοινωνίας στην οποία ζει. Ο Μουντζίου δεν ξεχωρίζει τα παιδιά από τη Νορβηγία και τη Ρουμανία. Η παιδική ψυχή είναι σχεδόν παρόμοια σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης. Το παιδικό τραύμα δεν μπορεί παρά να είναι σχετικά το ίδιο όπου ένα παιδί πληγώνεται. Η ταινία μας δείχνει αυτό το τραύμα με τον πιο ρεαλιστικό και γλαφυρό τρόπο. Μας βάζει μπροστά σε αυτό και μας αναγκάζει να πάρουμε θέση. Εδώ, με τον πιο κατάλληλο τρόπο, εμπλέκεται ο θεατής στην αφήγησή της.

Φιορδ: Η μεγάλη εικόνα

Ο Κριστιάν Μουντζίου «ζωγραφίζει» αυτό το παζλ με μικρές πινελιές, φτιάχνει έναν πίνακα γεμάτο τρομακτικά στοιχεία, αλλά και αυτά που αναφέρονται στην αγάπη και τον σεβασμό, δίπλα τους φανταζόμαστε την «Κραυγή», του Μουνκ, την απελπισία του παιδιού που θέλει, έχει ανάγκη την αγάπη και τον σεβασμό, αλλά δεν του προσφέρεται. Φτάνουμε λοιπόν στο πιο σοβαρό θέμα: ποιος είναι πιο επικίνδυνός για την ανάπτυξη ενός παιδιού, ο θρησκευτικός φονταμενταλιστής ή ο φιλελεύθερος δυτικός γονιός; Και οι δύο, θα απαντήσει η ταινία. Έχει δίκιο!

Οι υπόλοιποι χαρακτήρες στηρίζουν τους τέσσερις κεντρικούς που προαναφέραμε. Η αφήγηση έχει αργό ρυθμό για να περιγράφει καταστάσεις και χαρακτήρες που είναι περίπλοκοι και ο θεατής έχει ανάγκη τον χρόνο για να αντιληφθεί τι έχει γίνει, ποιες είναι οι προεκτάσεις των δρώμενων, σε ποιο ή σε ποια σημεία μπορεί να συνδεθεί το δικό μας αξιακό σύστημα. Με άλλα λόγια, ο θεατής έχει την ανάγκη να προσέχει όλα τα σεναριακά και σκηνοθετικά στοιχεία και, κατά συνέπεια, ο εσωτερικός ρυθμός της ταινίας είναι πολύ υψηλός. Η ταινία ανοίγει το κείμενό της στο παγκόσμιο, χωρίς να το επιδιώκει, με τον πλέον απλό τρόπο. Φτιάχνει μια εικόνα που την προσφέρει στον θεατή, ως τροφή για σκέψη.

Φιορδ: Η ενσάρκωση

Οι ηθοποιίες είναι εξαιρετικές. Οι χαρακτήρες χτίζονται με τον πιο προσεγμένο τρόπο έτσι ώστε να δομηθεί η εικόνα της απελπισίας και της κακοποίησης της παιδικής ψυχής. Το θέμα της κράτησης των παιδιών από την Πρόνοια μας θύμισε το «Ladybird ladybird» (1994), Κεν Λόουτς, όπου η βία της εξουσίας είναι παρόμοια στην ένταση και στη θεματολογία. Η ένταση πέφτει όταν οι Γκεοργκίου φεύγουν κρυφά για τη χώρα τους, αυτή είναι η στιγμή που το κορίτσι που είναι φίλη της Έλιας, της κόρης του Γκεοργκίου, τρέχει να βρει τη φίλη της, της λέει ότι την αγαπά, είναι σα να βαδίζει πάνω στο νερό, σαν ένα θαύμα, συνοψίζοντας τη βία των θρησκευτικών φονταμενταλιστών και των κρατικών λειτουργών, φέρνοντας την σε αντίθεση με το αίτημα για απόλαυση της παιδικής ψυχής.

Το σενάριο βασίζεται πολύ στη θεωρία της ψυχανάλυσης, της ανάλυσης των χαρακτήρων, της κοινωνιολογικής θεωρίας για τη βία, από διαφορετικά κέντρα, στην οποία είναι υποκείμενο η παιδική ψυχή που τραυματίζεται ανεπανόρθωτα, αφήνοντας τραύματα που θα εμφανίσουν τραυματικές εμπειρίες πολλά χρόνια αργότερα. Σε αυτή την προβληματική η ταινία του Κρίστιαν Μουντζίου στοχεύει στο στόχο αυτού του προβληματισμού, βάζοντας τον θεατή σε αυτό το πρόβλημα που είναι οικείο σε πολλά πρόσωπα και σε διαφορετικές χώρες.

Φιορδ: Η στάθμη

Τα κοστούμια και τα σκηνικά είναι τόσο προσεγμένα που μας βάζουν μέσα στο ρεαλιστικό που είναι ένας δείκτης βάσει του οποίου μπορούμε να διακρίνουμε την ένταση της βίας και τον χαρακτήρα της κάθε φορά. Ο Μουντζίου φτιάχνει μια τρομαχτική εικόνα της σύγχρονής μας κοινωνίας που στοιχειώνει τον άνθρωπο, που τον βάζει σε μια σύγχρονη δαντική κόλαση. Μια ταινία που θα μείνει στην παγκόσμια κινηματογραφία για πολλά χρόνια, ως σημείο αναφοράς.

ΦΙΟΡΔ

(FJORD)

Σκηνοθεσία: Cristian Mungiu

Σενάριο: Cristian Mungiu

Ηθοποιοί: Sebastian Stan (Μιχάι Γκεοργκίου), Renate Reinsve (Λίσμπετ Γκεοργκίου), Lisa Loven Kongsli (Φρίντα), Thorbjørn Harr (αστυνομικός), Ellen Dorrit Petersen (Γκούντα), Ingvild Lien (επικεφαλής νοσηλεύτρια), Lisa Carlehed (Μία)

Φωτογραφία: Tudor Vladimir Panduru

Μοντάζ: Mircea Olteanu

Μουσική: Kaspar Kaae

Ήχος: Hans-Erik Zweidorff

Σχεδιασμός ήχου: Pietu Korhonen

Κοστούμια: Pietu Korhonen

Οπτικά εφέ: Alldin Dauti, Magnus Olsson, Luca Vaillant

Ειδικά εφέ: Steinar Kaarstein

Παραγωγοί: Pascal Caucheteux, Dyveke Bjørkly Graver, Cristian Mungiu, Andrea Berentsen Ottmar, Marco Perego, Tudor Reu, Adela Vrinceanu Celebidachi, Mikkel Jersin, Katrin Pors, Jussi Rantamäki, Sean Wheelan