Η ΥΒΡΙΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ

Ιαν 17, 2026 Κινηματογράφος 0

ΚΡΙΤΙΚΕΣ ΤΑΙΝΙΩΝ

MANKIND’S FOLLY

Η ύβρις της ανθρωπότητας: γράφει ο Γιάννης Φραγκούλης

Εκατέρωθεν του Βερίγγειου Πορθμού, ο Νικήτα στην Ανατολική Σιβηρία και η Μάρθα στη Βόρεια Αλάσκα παρακολουθούν τον κόσμο τους να καταρρέει. Το επί χιλιετηρίδες παγωμένο έδαφος, το permafrost, που σφράγισε μέσα του την εποχή των μαμούθ, τώρα ξεπαγώνει με πρωτοφανείς ρυθμούς και κατακρημνίζεται, συμπαρασύροντας ό,τι έχει χτιστεί πάνω του, όλες τις υποδομές του ανθρώπου παντού στην Αρκτική. Σπίτια, δίκτυα ηλεκτρισμού, αγωγοί ορυκτών καυσίμων, δρόμοι, οικισμοί αλλά και ολόκληρες πόλεις κινδυνεύουν. Ωστόσο, το λιώσιμο του permafrost δεν αποτελεί μόνο ένα τοπικό πρόβλημα που βιώνουν ο Νικήτα και η Μάρθα. Είναι μια ωρολογιακή βόμβα από το παρελθόν που έχει ήδη ενεργοποιηθεί και απειλεί όλο τον πλανήτη. Καθώς το μόνιμα παγωμένο έδαφος ξεπαγώνει, φέρνει στην επιφάνεια τεράστιες ποσότητες προϊστορικών φυτών και ζώων που είχε εγκλωβίσει μέσα του, και οι οποίες αποσυντίθενται στον 21^ο αιώνα, απελευθερώνοντας στην ατμόσφαιρα διοξείδιο του άνθρακα και μεθάνιο, αέρια που επιταχύνουν την υπερθέρμανση του πλανήτη.

Η ύβρις της ανθρωπότητας: Η αφήγηση

Η ταινία του Γιώργου Αυγερόπουλου είναι γροθιά στο στομάχι του θεατή. Κινδυνεύει μόνο η Αλάσκα και η Σιβηρία; Όχι, απαντά η ταινία, με τη φωνή των επιστημόνων και των ακτιβιστών. Στα 83΄ της αφήγησης βλέπουμε διεξοδικά τη ανάπτυξη του θέματος. Η ταινία είναι γεμάτη από επιστημονικά θέματα που ο θεατής είναι απαραίτητο να τα γνωρίζει για να κατανοήσει αν και κατά πόσο κινδυνεύει όλος ο πλανήτης από την τήξη του permafrost. Κάποια, στην αρχή, μπορούν να του φανούν βαριά, μετά όλα γίνονται απλά όταν μιλούν οι ακτιβιστές -και από τις δύο πλευρές- και όταν η κάμερα δείχνει το αποτέλεσμα, το γεγονός που, από μόνο του, είναι εφιαλτικό.

Το πρώτο θέμα είναι η υπερθέρμανση της γης. Η θεωρία της χημείας του περιβάλλοντος αναφέρει ότι το διοξείδιο του άνθρακα (CO₂) δημιουργεί ένα στρώμα στη στρατόσφαιρα που πιέζει τον αέρα που υπάρχει πάνω από τη γη και έτσι, σύμφωνα με το πρώτο θεώρημα της θερμοδυναμικής, αυξάνεται η θερμοκρασία της γης, δημιουργώντας φαινόμενα ευφορίας. Τότε που σπουδάζαμε χημεία δεν υπήρχε υπόνοια για μεθάνιο (CH₄). Τώρα η εκπομπή μεθανίου είναι πιο ανησυχητική αφού είναι εύφλεκτο υλικό. Το δεύτερο θέμα είναι η υποτίμηση στη βιολογία. Στη βιολογία διαβάζουμε ότι όταν ένα είδος χάνει την αξία δημιουργείται ένα άλλο μικρότερου επιπέδου. Άρα αυτή η διαδικασία δεν είναι αντιστρέψιμη.

Η ύβρις της ανθρωπότητας: Τα δεδομένα

Καταλαβαίνουμε ότι η αύξηση της θερμοκρασίας είναι μια παραβολική εξίσωση. Επίσης κατανοούμε ότι αυτή η εξίσωση αλλάζει και γρήγορα θα αυξήσει τον εκθετικό της βαθμό και οι αλλαγές θα είναι δραματικά πιο γρήγορες. Αυτή η θεωρία επαληθεύεται από τις μαρτυρίες των ανθρώπων που μιλούν στην κάμερα. Αμερικάνοι και Σοβιετικοί άνθρωποι λένε τα ίδια πράγματα. Η κάμερα δείχνει τις εγκαταστάσεις εξόρυξης πετρελαίου και φυσικού αερίου που είναι υπεύθυνες για τη δημιουργία αυτού του φαινομένου. Γιατί όμως;

Η εξόρυξη των ορυκτών αλλάζει τη γεωλογία του εδάφους. Τα ατυχήματα που συχνά γίνονται, οι εκρήξεις στο υπέδαφος, υπερθερμαίνουν τη γη και ο πάγος δεκάδων αιώνων λιώνει. Τα υπολείμματα, ζώων και φυτών, αποσυντίθενται και παράγουν μεθάνιο. Αυτό το μεθάνιο, σε μια κανονική διαδικασία, θα γινόταν πετρέλαιο και θα έμενε στη γη. Τώρα διαρρέει στην ατμόσφαιρα. Το θέμα είναι ότι αυτή η ποσότητα είναι πολλαπλάσια από αυτή που υπάρχει ήδη στην ατμόσφαιρα. Αν σε αυτό βάλουμε την καταστροφή των δασών του Αμαζονίου και πολλών χωρών, τότε καταλαβαίνουμε την τραγική κατάσταση.

Η ύβρις της ανθρωπότητας: Ο λόγος

Η ταινία δεν περιορίζεται στα οικολογικά συμπεράσματα. Ο λόγος της πηγαίνει εκεί που πρέπει: στην πολιτική ανάλυση. Ένας Αμερικάνος πολιτικός επιστήμονας επισημαίνει ότι οι διορθωτικές αλλαγές δεν μπορούν να διορθώσουν την κατάσταση γιατί ο καπιταλισμός -και ο ιμπεριαλισμός θα προσθέταμε- είναι ένα λάθος σύστημα και είναι αυτό που υπαγορεύει αυτές τις «λογικές» που βλέπουμε να αναπτύσσονται προς το… καλό της ανθρωπότητας. Με άλλα λόγια, υπονοείται η ανάγκη μιας πολιτικής αλλαγής, σε μια πολιτική όπου ο άνθρωπος θα είναι στο κέντρο του ενδιαφέροντος και όλα θα γίνονται για την καλύτερη διαβίωσή του. Ο μαρξισμός σαφώς αναφέρει αυτά τα θέματα, άρα, αν έχουμε τον μαρξισμό ως εργαλείο, μπορούμε να διαμορφώσουμε μιαν άλλη πολιτική. Αυτή όμως αντιβαίνει στα συμφέροντα των σύγχρονων επιχειρηματικών δυνάμεων, άρα χρειάζεται αλλαγή στη διακυβέρνηση της κοινωνίας, παγκοσμίως.

Η ταινία έχει την φωνή off (του αόρατου αφηγητή), εκφωνητής είναι ο σκηνοθέτης, αυτός ακούγεται δύο ή τρεις φορές να ρωτά, άρα αυτό δεν ενοχλεί στην κινηματογραφική αφήγηση. Η ταινία μετακινεί το ενδιαφέρον από το ατομικό στο παγκόσμιο με τρόπο απλό, προφανή και ομαλό. Οι αλλαγές είναι συχνές, έτσι δημιουργούνται οι αντιθέσεις που κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον του θεατή. Ο ρυθμός της ταινίας είναι έντονος, περισσότερο μέσα στο πλάνο, με την έννοια ότι ο θεατής δεν μπορεί να αποστρέψει το βλέμμα του από την οθόνη γιατί δεν θα καταλάβει τι έχει γίνει -και είναι προσωπική του ανάγκη να κατανοήσει τα λεχθέντα. Η φωτογραφία είναι πολύ καλή, δείχνει, με πραγματολογικούς όρους, αυτό που γίνεται, μας βάζει μέσα στο πραγματολογικό, μας βοηθά να συνθέσουμε τη δική μας άποψη.

Η ύβρις της ανθρωπότητας: Η παραγωγή

Ο Γιώργος Αυγερόπουλος είναι δημοσιογράφος και σκηνοθέτης. Τον απέλυσαν από την ΕΡΤ επειδή ενόχλησε το ισχύον σύστημα. Τώρα επανέρχεται πιο δυναμικός, με μια διεθνή παραγωγή που δεν έχει τίποτε να ζηλέψει από άλλες κινηματογραφικές ταινίες που παράγονται παγκοσμίως και διαπρέπουν. Από την αρχή, τα ντοκιμαντέρ του ανήκαν στον τηλεοπτικό χώρο, όμως είχαν κινηματογραφική χροιά, οι τελευταίες παραγωγές του ήταν καθαρά κινηματογραφικές, όπως και αυτή που είδαμε. Σας την προτείνουμε ως τροφή σκέψης.

Η ΥΒΡΙΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ

MANKIND’S FOLLY

Σκηνοθεσία: Γιώργος Αυγερόπουλος

Σενάριο: Γιώργος Αυγερόπουλος

Φωτογραφία: Γιάννης Αυγερόπουλος, Σεραφείμ Φεντόροφ

Μοντάζ: Ραχήλ Καλαντζοπούλου, Αλεξάνδρα Βερυκόκκου, Βασίλης Τσουκαλάς

Μουσική: Γιάννης Παξεβάνης

Φωνή: Γιώργος Αυγερόπουλος

Ήχος: Βασίλης Τσουκαλάς

Παραγωγοί: Αναστασία Σκουμπρή, Γιώργος Αυγερόπουλος

Χώρα παραγωγής: Ελλάδα, Γερμανία, Γαλλία, Ελβετία

Έτος παραγωγής: 2026