ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΙΣ ΚΑΛΑΜΙΕΣ
ΚΡΙΤΙΚΕΣ ΤΑΙΝΙΩΝ
RIETLAND
Ανάμεσα στις καλαμιές: γράφει ο Γιάννης Φραγκούλης
Table Of Content
Η πρώτη ταινία μεγάλου μήκους του Σβεν Μπρέσσερ, με τρεις ταινίες μικρού μήκους, από το 2016, και μια τηλεοπτική, το 2018, ήταν και η πρόταση της Ολλανδίας για τα Όσκαρ του 2026. Η πρώτη εικόνα που σχηματίσαμε είναι ότι είδαμε μια συγκροτημένη ταινία που μας μιλά με ποιητικό τρόπο για τη βία που υπάρχει και στην ολλανδική κοινωνία.
Ανάμεσα στις καλαμιές: Η ταινία
O Γιόχαν ζει μόνος του στην βόρεια επαρχία της Ολλανδίας μαζεύοντας καλάμια στην έκταση που του ανήκει δίπλα στο ποτάμι. Μια μέρα θα βρει το πτώμα ενός νεκρού κοριτσιού και αυτή θα είναι η αφορμή που ανεπαίσθητα, αλλά καθοριστικά, θα αλλάξει τη σχέση του με την εγγονή του, την οποία προσέχει, τον ίδιο του τον εαυτό, την κοινωνία από την οποία έχει απομονωθεί. Θα ξεκινήσει μόνος του να ερευνά τα ίχνη του δολοφόνου, στρέφοντας ωστόσο τη συλλογική ενοχή όχι μόνο στον ίδιο ή την ίδια την κοινότητά του, αλλά και σε βάθος ιστορικού χρόνου, καθώς το «κακό» μοιάζει να βρίσκεται εδώ και χρόνια κάτω από τη φαινομενική ρουτίνα μιας μικροκοινωνίας, κρυμμένο μέσα στο απροσπέλαστο λιβάδι με τις καλαμιές.
Ο πρωτότυπος τίτλος είναι «Γη των καλαμιών». Ο ελληνικός τίτλος, ωστόσο, αυτή τη φορά μας δίνει μια πρώτη εικόνα της αφήγησης, με εύστοχο τρόπο, που η ταινία θέλει να αναπτύξει. Τα καλάμια είναι ένας από τους χαρακτήρες της ταινίας. Δεν είναι μόνο επειδή η συγκομιδή τους είναι η μόνη δραστηριότητα του αγροτικού αυτού πληθυσμού, αλλά γιατί αυτά παίζουν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη των χαρακτήρων και στην περιρρέουσα αφηγηματική πραγματικότητα, δίνοντας ρυθμό στην αφήγηση της ταινίας.
Ανάμεσα στις καλαμιές: Το απροσδιόριστο
Το πτώμα της νεαρής κοπέλας βρίσκεται όταν ο Γιόχαν κλαδεύει τα καλάμια του. Ανάμεσα σε αυτόν και το πτώμα είναι οι καλαμιές, ως ένα πυκνό και αδιαπέραστο παραπέτασμα που εμποδίζει να δούμε τι υπάρχει από την άλλη μεριά, απομονώνοντας, έτσι, την τοπική κοινωνία από την υπόλοιπη ολλανδική επαρχία. Καθ’όλη τη διάρκεια της ταινίας δεν βλέπουμε παρά αυτό το κομμάτι της Ολλανδίας, ασύνδετο με την υπόλοιπη ολλανδική επικράτεια. Ο σκηνοθέτης και σεναριογράφος της θέλει να μας δηλώσει ότι δεν έχουμε να κάνουμε με μια συγκεκριμένη περιοχή, αλλά με ένα κομμάτι της Ολλανδίας που, ως σημαίνον, είναι αδιευκρίνιστο και μπορεί να βρίσκεται οπουδήποτε στην Ολλανδία και, γενικά, στον υπόλοιπο κόσμο όπως θα δούμε στην ανάλυσή μας.
Όλοι οι χαρακτήρες της ταινίας δεν είναι αυστηρά προσδιορισμένοι. Για παράδειγμα, για την εγγονή του Γιόχαν δεν ξέρουμε ποια είναι η μητέρα της, ποιος ο πατέρας της, αν είναι παιδί χωρισμένων γονιών, δεν έχουμε κάποιο στοιχείο για αυτούς τους γονείς έτσι ώστε να δομήσουμε τον χαρακτήρα της όσο πιο συγκροτημένα γίνεται. Ακόμα και ο Γιόχαν δεν ξέρουμε ποιος είναι στην πραγματικότητα. Όλοι οι χαρακτήρες έχουν αυτό το απροσδιόριστο στην κατασκευή τους που, σε μεγάλο βαθμό, υπάρχει για να τους δώσει τη λειτουργία ενός σημαίνοντος. Ξέρουμε ότι στην αφηγηματική διαδικασία ένα σημαίνον, όντας απροσδιόριστο και αφηρημένο, έχει την ανάγκη άλλων σημαινόντων, άλλων κωδίκων, για να γίνει σημαινόμενο που, ως αυστηρά προσδιορισμένο, σημασιοδοτεί.
Ανάμεσα στις καλαμιές: Η σημασιοδότηση
Ο σκηνοθέτης και σεναριογράφος κάνει αυτό ακριβώς, ακολουθώντας τα στοιχεία της δομικής θεωρίας της αφήγησης. Το σημαίνον [Γιόχαν] έρχεται σε επαφή με το σημαίνον [εγγονή], με αυτό [καλαμιές] κ.ο.κ. Με αυτό τον τρόπο σχηματίζουμε μια εικόνα της τοπικής κοινωνίας της Ολλανδίας που -και αυτή με τη σειρά της- είναι απροσδιόριστη, άρα ένα ακόμα σημαίνον που, με αυτά τα σημαίνοντα προσδιορίζεται στο τέλος της ταινίας τόσο που μπορεί να δώσει μια εικόνα της βίας, τόσο απτή που θα έχει να κάνει με αυτή σε άλλα μέρη της Ολλανδίας και άλλων χωρών. Το τοπικό γίνεται, με αυτό τον όμορφο τρόπο, παγκόσμιο.
Η βία έχει να κάνει με την αδράνεια της αστυνομίας. Το ενδιαφέρον του Γιόχαν θα φτάσει στο σημείο να γίνει κάτι σαν ντετέκτιβ και να ερευνήσει το θέμα, φτάνοντας στους γείτονες του. Αυτό θα έχει ως αντίκτυπο την εκδικητική βία του γιου του γείτονά του, ο οποίος θα σκοτώσει το άλογο του Γιόχαν. Βλέπουμε αυτό τον άνθρωπο να είναι αμίλητος, ψυχρός, απλά να κάνει αυτό που πιστεύει, να μην εξωτερικεύει τα συναισθήματά του. Όπου χρειαστεί είναι και ο ίδιος βίαιος, άρα μήπως αυτός ήταν ο δολοφόνος; Η σκηνή της μάχης με τον φονιά του αλόγου του μας δίνει να καταλάβουμε ότι αυτό δεν είναι δυνατό. Τότε, ποιος είναι ο δολοφόνος;
Ανάμεσα στις καλαμιές: Το πραγματολογικό
Το ερώτημα μένει αναπάντητο. Ο σκηνοθέτης και σεναριογράφος δίνει χώρο στο θεατή να απαντήσει. Φεύγοντας από την προβολή θα ανασυνθέσουμε τα αφηγηματικά κομμάτια της, θα συμπληρώσουμε τα κενά και θα φτιάξουμε τη δική μας αφήγηση που έχει σχέση με την κοινωνία στην οποία ζούμε. Η δομή, λοιπόν, της ταινίας ακολουθεί τον τρόπο σύνθεσης του Αϊζενστάιν, ειδικά στο ιδεολογικό μοντάζ. Παράγεται, δηλαδή, διαφορετική αφήγηση, με αφορμή των αφηγηματικών κομματιών που έχουμε παρακολουθήσει και είναι σχετικά διαφορετικά από αυτή την αφήγηση που εμείς θα κατασκευάσουμε. Αυτή η ασυνείδητη σύνθεση, με το τέλος της ταινίας, είναι η δύναμή της.
Ο σκηνοθέτης μας βάζει στο πραγματολογικό: τα κοστούμια και τα σκηνικά, από τη μία μεριά, και η ηθοποιία, από την άλλη, ριζώνουν βαθιά στο πραγματολογικό. Η πολύ καλή φωτογραφία που διαχωρίζει τα φωτογραφικά πεδία μεταξύ τους, εντείνει το διαχωρισμό προσδιορισμένου και αφηρημένου, λειτουργώντας δομικά στη σύνθεση της αφήγησης. Ο διαχωρισμός των κατοίκων σε αυτούς που μένουν σε αυτό το μέρους και στους Απέναντι, μας βάζει στην έννοια του διαχωρισμού των ανθρώπων, ενός ρατσισμού, στον κατακερματισμό της κοινωνίας που έχει σχέση με όλους αυτούς τους διαχωρισμούς παγκοσμίως που έχουν γεννήσει τη βία και τον πόλεμο. Με αυτή την έννοια, η ταινία θα μπορούσε να ήταν μια πραγματεία για τη βία, σε παγκόσμιο πεδίο.
ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΙΣ ΚΑΛΑΜΙΕΣ
(RIETLAND)
Σκηνοθεσία: Sven Bresser
Σενάριο: Sven Bresser
Φωτογραφία: Sam du Pon
Μοντάζ: Coen Hagenaars, Lot Rossmark
Μουσική: Lyckle de Jong, Mitchel van Dinther
Ήχος: Seppe Roosen, Kwinten Van Laethem, Calixte De Coster
Σκηνικά: Jan Jasper van Oord, Erik Bleeker
Κοστούμια: Robin Burlage
Παραγωγοί: Marleen Slot, Dries Phlypo, Martien Vlietman
Ηθοποιοί: Gerrit Knobbe (Γιόχαν), Loïs Reinders (Ντάνα), Mirthe Labree (Άαφκε), Dirk Braad (αστυνομικός), Vincent Linthorst (αστυνομικός ντετέκτιβ), Rolinka Stoter (Νελ), Michiel Adema (Γιαν), Anna Loeffen (Αλέιντα)
Χώρα παραγωγής: Ολλανδία, Βέλγιο
Έτος παραγωγής: 2025
Είδος: τραγωδία
Γλώσσα: ολλανδικά
Χρώμα: έγχρωμη
Διάρκεια: 105΄
Εταιρεία διανομής: Weird Wave
Ημερομηνία εξόδου στις αίθουσες: 2/4/2026
Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τους συντελεστές και τα τεχνικά χαρακτηριστικά της ταινίας δείτε εδώ.
