ΧΩΡΙΣ ΠΑΤΕΡΑ
ΚΡΙΤΙΚΕΣ ΤΑΙΝΙΩΝ
ORPHAN
Χωρίς πατέρα: γράφει ο Γιάννης Φραγκούλης
Table Of Content
Ένα νεαρό αγόρι, ο Άντορ, είχε εισαχθεί στο ορφανοτροφείο επειδή ο πατέρας του είχε σταλεί στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, όταν η Ουγγαρία ήταν υπό γερμανική κατοχή. Επανενώνεται διστακτικά με τη μητέρα του, η οποία κρυβόταν όλα τα προηγούμενα χρόνια για να εξασφαλίσει την επιβίωσή της, να δουλέψει για να ζήσει και να θρέψει το παιδί της.
Χωρίς πατέρα: Η ταινία
Όμως λίγα χρόνια μετά, στην υπό Σοβιετική κατοχή Βουδαπέστη του 1957, έναν χρόνο μετά την αποτυχημένη επανάσταση του 1956, την Άνοιξη της Πράγας, ενάντια στο καθεστώς και με την χώρα να ζει ακόμη μέσα στις πληγές που άφησε ο πόλεμος, ο οικογενειακός αυτός δεσμός ακόμα δεν δείχνει να έχει «δέσει». Αυτή η εύθραυστη οικογενειακή ισορροπία θα διαταραχθεί ακόμα περισσότερο όταν εμφανιστεί ξαφνικά στη ζωή τους μια μυστηριώδης ανδρική παρουσία, η οποία μοιάζει να έχει περισσή οικειότητα με την μητέρα του Άντορ, χωρίς εκείνη να μπορεί να του εξηγήσει πειστικά τον λόγο.
Ο Λάζλο Νέμες κάνει μια ταινία για την ευαίσθητη παιδική ηλικία. Ο μικρός Άντορ ζει στο ορφανοτροφείο και δεν θέλει να φύγει από αυτό. Η μητέρα του είναι ένας άγνωστος, μια παρουσία με την οποία θα πρέπει να συστηθεί ξανά. Βλέπουμε αυτό το δίπολο μητέρας και γιου που έχει περισσότερο αποσχιστικές παρά ενωτικές τάσεις. Το παιδί επιδιώκει να ζήσει την μητέρα του, να την καταλάβει, αλλά αυτή είναι απούσα. Αν κάποιος έλεγε ότι είναι η δουλειά που την κρατά μακριά του, αυτό θα ήταν λάθος. Τη βλέπουμε να έχει δραστηριότητες εκτός της εργασίας της, να λείπει από το σπίτι αρκετές ώρες, να αφιερώνει ελάχιστο ή καθόλου χρόνο στον γιό της.
Χωρίς πατέρα: Η απουσία
Αυτό που μας δείχνει ο σκηνοθέτης και συνσεναριογράφος είναι ότι η μητρική αγάπη υπάρχει, αλλά αυτή διστάζει να εκφρασθεί και δεν εκδηλώνεται, σαν τέτοια, ποτέ. Περισσότερο είναι μια συγγενής παρά μια μητέρα. Ξέρουμε ότι η επαφή με τη μητέρα είναι βασική για να ολοκληρώσει το παιδί τη δομή της ταυτότητάς του. Στην ταινία αυτός ο δισταγμός, από τη μεριά της μητέρας, γίνεται παλινδρόμηση, από τη μεριά του παιδιού. Η ενστικτώδης ανάγκη του Άντορ να έχει σχέση με τον πατέρα του περιορίζεται σε μονολόγους σε ένα συγκεκριμένο σημείο, σε ένα υπόγειο.
Έχει πολλή μεγάλη σημασία πως απευθύνεται στον απόντα πατέρα. «Κύριε», «πολυαγαπημένε», αυτές οι λέξεις απευθύνονται στον πατέρα σα να ήταν μπροστά του. Το παιδί θέλει να γνωρίσει τον κόσμο από τον πατέρα που ίσως δεν βρίσκεται στη ζωή. Με έξυπνο τρόπο μπαίνει σε αυτή τη σχέση ένας άντρας που θα παίξει τον ρόλο του πατέρα, όπως ο ίδιος έχει αποφασίσει, αλλά χωρίς αυτό να γίνει αποδεκτό από τον Άντορ. Ο άντρας αυτός είναι βάναυσος, χασάπης, αλλά αγαπητός στον περίγυρό του, όμως σε κρίσεις θυμού όλα τα ισοπεδώνει. Ο Άντορ αντιδρά και βρίσκει καταφύγιο σε μια φίλη του, σχεδόν συνομήλικη, και στον κυνηγημένο αδελφό της από τις σοβιετικές δυνάμεις κατοχής.
Χωρίς πατέρα: Το όπλο
Η ευαισθησία που έχει ανάγκη ένα παιδί περιορίζεται στην επαφή με αυτούς τους δύο ανθρώπους. Βρίσκει ένα όπλο και του το δίνει για να αμυνθεί, αν υπάρξει ανάγκη. Ζει κρυμμένος σε ένα υπόγειο. Εδώ έχουμε έναν παραλληλισμό: το υπόγειο που κρύβεται αυτός ο άντρας και αυτό όπου ο Άντορ έρχεται σε πνευματική επαφή με τον απόντα πατέρα του.
Η ενηλικίωση του Άντορ θα έρθει με την απόρριψη του άντρα που θέλει να είναι ο πατέρας του. Δεν θα τον δεχτεί, συγχρόνως θα απορρίψει όλα αυτά που είναι τραυματικά, ζώντας, όμως, μέσα σε ένα τραύμα. Υπάρχει μια έντονη τραυματική κατάσταση που οδηγεί τον Άντορ στο υστερικό, στο μονοπάτι που θα του δείξει τον δρόμο για την ψύχωση. Η είσοδός του στο ψυχωτικό πεδίο σχεδόν γίνεται, αλλά αυτή αποτρέπεται όταν παίρνει το όπλο για να σκοτώσει αυτόν του άντρα που θέλει να μπει στη ζωή του. «Ό,τι είναι να κάνεις, κάνε το τώρα», θα του πει όταν θα είναι πάνω σε ένα καρουσέλ, αθέατοι από τον υπόλοιπο κόσμο. Και δεν θα το κάνει. Με αυτό τον τρόπο θα κλείσει την πόρτα στην ψύχωση, αυτή όμως θα καραδοκεί.
Χωρίς πατέρα: Το τραύμα
Δέχεται τελικά αυτόν τον άνθρωπο στην οικογένειά του γιατί έχει ανάγκη μιας πατρικής φιγούρας, ειδικά όταν η μητέρα του αποφασίζει να γράψει το όνομα του πατέρα του στο εβραϊκό νεκροταφείο. Στην τραυματική κατάσταση του παιδιού δεν δίνεται μια λύση. Το τραύμα παραμένει και καλλιεργείται υπόγεια. Μπορεί ο θεατής να φανταστεί τη ζωή του παιδιού όταν θα γίνει ενήλικας και πως αυτή θα επηρεάσει τη δομή της ουγγρικής κοινωνίας. Σε αυτό δεν αναφέρεται η ταινία, αφήνει τον θεατή να κάνει τις συνδέσεις που θέλει, με δεδομένο τη σύγχρονη ιστορία της Ουγγαρίας, από το 1957 και μετά.
Τα σκηνικά και τα κοστούμια έχουν επιλεγεί για να αναβιώσουν τη δεκαετία του 1950 στην Ουγγαρία, αλλά και για να τονίσουν αυτή την τραυματική κατάσταση στην οποία ζει ο Άντορ. Η φωτογραφία είναι εξαιρετική στο να αναδεικνύει αυτά τα στοιχεία που προτείνει στον θεατή και να τα απομονώνει από άλλα που είναι περιττά. Η σκηνοθεσία βάζει τον κάθε χαρακτήρα στη θέση του, τον κινεί τόσο όσο χρειάζεται για να δημιουργήσει ένα τεράστιο παζλ, την ψυχοσύνθεση του Άντορ, με απόλυτη ακρίβεια. Μια μεγάλη παραγωγή που σου αφήνει την πικρή γεύση της απόρριψης και ένα έργο τόσο ημιτελές που θα σε προκαλέσει να συμπληρώσεις την εικόνα της βίας μιας εξουσίας που εδραιώνεται στον κομμουνισμό, χωρίς να θέλει να υπηρετήσει τον άνθρωπο με τρόπο που ο μαρξισμός είχε προτείνει.
ΧΩΡΙΣ ΠΑΤΕΡΑ
(ORPHAN)
Σκηνοθεσία: László Nemes
Σενάριο: László Nemes, Clara Royer
Φωτογραφία: Mátyás Erdély
Μοντάζ: Péter Politzer
Μουσική: Evgueni Galperine, Sacha Galperine
Ήχος: Botond Nagy, István Sándor, Tamás Zányi, Dorka Mezö
Σκηνικά: Fanni Herczeg
Κοστούμια: Andrea Flesch
Ειδικά εφέ: Balázs Hoffmann
Οπτικά εφέ: Gabriela Goncalves, Glen McGuigan
Παραγωγοί: Mike Goodridge, Martin Hampel, Gregory Jankilevitsch, Thanassis Karathanos, Ildikó Kemény, Olivier Père, Juliette Schrameck, Ferenc Szále
Ηθοποιοί: Bojtorján Barabas (Άντορ), Andrea Waskovics (Κλάρα, μητέρα του Άντορ), Grégory Gadebois (Μπέρεντ Μιχάλι, πατριός του Άντορ), Elíz Szabó (Σάρι, φίλη του Άντορ), Soma Sándor (Ταμάς, αδελφός της Σάλι), Hermina Fátyol (Έλζα), Konrád Quintus (Μπολτβεζέτο), Marcin Czarnik (Γκέζα)
Χώρα παραγωγής: Ουγγαρία, Αγγλία, ΗΠΑ, Κύπρος, Γαλλία, Γερμανία
Έτος παραγωγής: 2025
Είδος: βιογραφία, τραγωδία
Γλώσσα: ουγγαρέζικα
Χρώμα: έγχρωμη
Διάρκεια: 132΄
Εταιρεία διανομής: Σπέντζος Film
Ημερομηνία εξόδου στις αίθουσες: 26/3/2026
Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τους συντελεστές και τεχνικά χαρακτηριστικά της ταινίας δείτε εδώ.
