ΙΕΡΑ ΟΔΟΣ 21 ΧΛΜ

20 Μαΐου, 2026 5 Λεπτά ανάγνωσης

ΚΡΙΤΙΚΕΣ ΤΑΙΝΙΩΝ

ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΥΗΣΗΣ

Ιερά οδός 21 χλμ: γράφει ο Γιάννης Φραγκούλης

Table Of Content

ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΥΗΣΗΣ
Ιερά οδός 21 χλμ: Η ταινία
Ιερά οδός 21 χλμ: Η δομή
Ιερά οδός 21 χλμ: Η μύηση
Ιερά οδός 21 χλμ: Το ιερό
ΙΕΡΑ ΟΔΟΣ 21 ΧΛΜ

Ξεκινάς την πορεία σου από τον Κεραμεικό για να πας στην Ελευσίνα. Ο δρόμος που ακολουθείς είναι αυτός που περπάτησαν οι αρχαίοι μύστες, των Ελευσίνιων Μυστηρίων, μεταγενέστεροί τους, πειρατές, βάρβαροι, Ρωμαίοι, Τούρκοι, Έλληνες από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα και εσύ. Μπορείς να φανταστείς την ιστορία της Ιεράς Οδού αν διαβάσεις λίγο και ζήσεις πολύ αυτό το τελετουργικό διάβα. Κάτι τέτοιο έκανε η Νικολέτα Παράσχη για να δημιουργήσει αυτή την ταινία-ντοκιμαντέρ.

Ιερά οδός 21 χλμ: Η ταινία

Κάποιος αμφισβητεί την ιερότητα αυτού του δρόμου, αφού δεν υπάρχει κάτι που να είναι ιερό. Κάποιοι άλλοι έχουν να πουν πολλές ιστορίες, να αφηγηθούν βιώματα, να δείξουν τι είναι για αυτούς η Ιερά Οδός, τραγουδώντας ή χορεύοντας, να τη μελετήσουν, να ξεναγήσουν τους περιηγητές, να την περπατήσουν. Ένας από αυτούς είναι η Νικολέτα Παράσχη που κάνει αυτό το βιωματικό ντοκιμαντέρ που είναι, χωρίς υπερβολή, ένα αριστούργημα του κινηματογράφου. Η σκηνοθέτρια συναντά τον Σταύρο Τορνέ, τον Φίλιππο Κουτσαφτή, την Εύα Στεφανή και άλλους σκηνοθέτες-διανοητές της τέχνης του κινηματογράφου. Σε 73 λεπτά μας δίνει μια γενική και πλήρη εικόνα της Ιεράς Οδού, μας αποδεικνύει γιατί είναι όντως ιερά, ακόμη και σήμερα.

Την είχε διαβεί με το αυτοκίνητο, όπως αναφέρει στην ταινία, το βλέμμα κολλημένο στο πράσινο φανάρι. Τώρα την περνά και τη βλέπει, την παρατηρεί και τη μελετά. Μα είναι δυνατόν να κάνεις ένα ντοκιμαντέρ για μία οδό 21 χιλιομέτρων, να τα αναφέρεις όλα και να διαρκεί μόνο 73 λεπτά; Δικαίως θα αναρωτηθεί κάποιος. Μόνο για να την περπατήσεις θέλει πάνω από 3 ώρες. Για να τη μελετήσεις θα σου πάρει κάμποσους μήνες. Τι θα προλάβεις να πεις σε 73 λεπτά; Αυτό είναι το μεγάλο στοίχημα που, φαίνεται, ότι έβαλε η Νικολέτα Παράσχη για να κάνει αυτή την ταινία.

Ιερά οδός 21 χλμ: Η δομή

Όσοι ασχολούμαστε με τον κινηματογράφο και όσοι μελετούμε το ντοκιμαντέρ ξέρουμε ότι αυτό δεν είναι η αποτύπωση της πραγματικότητας. Αυτό είναι αδύνατον. Είναι η αναφορά μιας πραγματικότητας που έχει να κάνει με το πραγματολογικό του θέματος, αλλά, μέσα σε αυτό, υπάρχουν στοιχεία θεώρησης του σκηνοθέτη και του σεναριογράφου. Επίσης, ξέρουμε πολύ καλά ότι αν θέλεις να βρεις την ουσία του θέματος θα πρέπει να καταφύγεις στον ποιητικό λόγο. Οι συζητήσεις μου με τον Αντρέα Παγουλάτο, στον Κοραή, όλες κατέληγαν στην ποίηση, στο ποιητικό αίτιο, στον ποιητικό λόγο που μιλά πιο «ρεαλιστικά» απ’ότι ένα ρεαλιστικό έργο. Παράδειγμα η «Γη χωρίς ψωμί» (1932), του Λουί Μπουνιουέλ. Μέσα σε 30 λεπτά κατάφερε να μιλήσει για τα βάσανα αυτού του λαού, για το θείο δράμα τους. Η Νικολέτα Παράσχη πολυλόγησε λιγάκι και έκανε πολύ καλά, κατά τη γνώμη μου.

Η αρχιτεκτονική της ταινίας είναι μια ευθεία γραμμή με σημάδια-σταθμούς. Ξεκινούμε από τον Κεραμεικό για να φτάσουμε στην Ελευσίνα. Βάζουμε κάποια σημεία όπου θα σταθούμε. Τα διαστήματα που υπάρχουν μεταξύ τους υπονοούν την αφήγησή τους. Άρα υπάρχει μια έλλειψη. Αυτός ο ελλειπτικός λόγος αφήνει κενά που ο θεατής θα πρέπει να συμπληρώσει. Του δίνεις στοιχεία, ιστορικά, λαογραφικά, πολιτισμικά, και τον αφήνεις να κάνει τη δουλειά του. Ξέρεις ότι ο καθένας μπορεί να φτιάξει τη δική του αφήγηση, ξεκινώντας από τη δική σου. Είσαι πεπεισμένος ότι ο καθένας είναι ικανός να το κάνει. Με δύο λόγια, λειτουργείς ποιητικά. Το έργο απογειώνεται και συνεχίζει να υπάρχει και μετά από το τέλος της προβολής.

Ιερά οδός 21 χλμ: Η μύηση

Ας φανταστούμε έναν άνθρωπο που, στα αρχαία χρόνια, έφευγε από τον Κεραμεικό για να πάει στην Ελευσίνα. Εκεί θα πραγματοποιούνταν τα Ελευσίνια Μυστήρια. Δεν ήταν μόνος, υπήρχαν και άλλοι που πήγαιναν μαζί του. Σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα χανόταν στις σκέψεις του και έφτιαχνε τη δική του εικόνα για αυτό που θα γίνει. Αυτή η πορεία ήταν μια τελετή, καθαρά βιωματική για τον καθένα, με διαφορετικό βίωμα για καθένα περιπατητή που, στο τέλος, θα γευτεί το αμάραντο κτέρισμα και, ίσως, γίνει μύστης. Εμείς, περισσότερο από 2.000 χρόνια μετά, κάνουμε, στο φαντασιακό μας, την ίδια πορεία, μας συντροφεύουν τα πλάνα της ταινίας.

Μυούμαστε, έστω και λίγο, των αχράντων μυστηρίων. Μπορεί να μην γίνουμε μύστες, αλλά έχουμε πάρει μέρος της γνώσης, έχουμε το ερέθισμα να ασχοληθούμε περισσότερο με όλο αυτό τον κόσμο που συνοψίζεται σε δύο λέξεις: Ελευσίνια Μυστήρια. Η ταινία δίνει κάποια στοιχεία, τα παρουσιάζει με γλαφυρό τρόπο, ο Κεραμεικός, η Γεωπονική Σχολή, το Δρομοκαΐτειο, η Μονή Δαφνίου, το Ιερό της Αφροδίτης…, φυσικά και πρωτίστως η Δήμητρα και η Περσεφόνη. Όλα κεφάλαια της Ιστορίας που θα είναι η υπενθύμιση για να το «ψάξουμε» περισσότερο.

Ιερά οδός 21 χλμ: Το ιερό

Υπάρχουν οι χώροι, ο λόγος των ανθρώπων, των μελετητών, των καλλιτεχνών, των διανοούμενων και των καλλιτεχνών που διάβηκαν αυτό τον δρόμο, η αίσθηση του χρόνου που έχει περάσει, το ιστορικό βάρος, το πέπλο μυστηρίου, των ανείπωτων λόγων, οι αφηγήσεις που δεν θα ειπωθούν, αλλά θα υπονοηθούν, με μια λέξη το ιερό που, αιώνες τώρα, διατηρεί την ιερότητά του. Όλα αυτά είναι μια τελετή. Ο θεατής δεν μπορεί παρά να δει, να παρατηρεί, να φανταστεί και να δημιουργήσει, με αφορμή αυτό το δώρο που η Νικολέτα Παράσχη μας δίνει.

Φεύγουμε από τον κινηματογράφο. Ξεναγούμαστε στο διαδίκτυο. Διαβάζουμε κάποια βιβλία. Συζητάμε. Ο κινηματογραφικός χρόνος διογκώνεται. Αν είμαστε τολμηροί θα κάνουμε τον ίδιο δρόμο με τα πόδια, γιατί «με το αυτοκίνητο είναι ιεροσυλία», όπως αναφέρεται στην ταινία. Αφού τα έχουμε κάνει όλα αυτά, αφού έχουμε δημιουργήσει τις δικές μας αφηγήσεις, έχουμε την ανάγκη να την ξαναδούμε αυτή την ταινία. Αυτός είναι ο λόγος που ταινίες σαν αυτή δεν τελειώνουν με μια προβολή.